Thomas Jefferson: Architekt Niepodległości i Trzeci Prezydent USA

2

Thomas Jefferson, jeden z najbardziej wpływowych Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych, zapisał się w historii jako główny autor przełomowej Deklaracji Niepodległości oraz jako trzeci prezydent tego kraju. Urodzony 13 kwietnia 1743 roku w Shadwell Plantation w Kolonii Wirginia, na dzień dzisiejszy (rok 2024) ma 281 lat. Jego życie, naznaczone głębokim zaangażowaniem w sprawy publiczne, pasją do nauki i złożonością relacji osobistych, obejmowało również wieloletnie małżeństwo z Marthą Wayles Skelton. Doczekali się szóstki dzieci, z których tylko dwoje dożyło dorosłości. Jefferson, jeden z głównych architektów Partii Demokratyczno-Republikańskiej, odegrał kluczową rolę w kształtowaniu młodej republiki, zarówno jako twórca fundamentalnych dokumentów, jak i jako lider polityczny na arenie krajowej i międzynarodowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 281 lat (na 2024 rok)
• Żona/Mąż: Martha Wayles Skelton
• Dzieci: Martha i Mary (dożyły dorosłości)
• Zawód: Polityk, prawnik, filozof, architekt, wynalazca
• Główne osiągnięcie: Główny autor Deklaracji Niepodległości, trzeci Prezydent USA

Podstawowe informacje o Thomasie Jeffersonie

Thomas Jefferson, urodzony 13 kwietnia 1743 roku w Shadwell Plantation w Kolonii Wirginia, był amerykańskim Ojcem Założycielem, którego dziedzictwo obejmuje rolę głównego autora Deklaracji Niepodległości i trzeciego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Jego życie, zakończone 4 lipca 1826 roku w wieku 83 lat w jego posiadłości Monticello w Wirginii, zbiegło się w czasie z 50. rocznicą ratyfikacji Deklaracji Niepodległości. Od młodzieńczych lat wykazywał zamiłowanie do nauki, co zaowocowało jego edukacją na prestiżowym College of William & Mary, gdzie zgłębiał matematykę i filozofię, czerpiąc inspirację z idei takich myślicieli jak John Locke i Isaac Newton. Jako współzałożyciel i lider Partii Demokratyczno-Republikańskiej, którą zorganizował w 1792 roku wraz z Jamesem Madisonem, kształtował amerykańską scenę polityczną. Jego biografia, pełna zarówno wybitnych osiągnięć, jak i głębokich kontrowersji, wciąż stanowi przedmiot analiz i dyskusji historyków.

Rodzina i życie prywatne Thomasa Jeffersona

Ojcem Thomasa Jeffersona był Peter Jefferson, zamożny plantator i geodeta, który zapewnił synowi solidne wykształcenie. Matką była Jane Randolph. 1 stycznia 1772 roku Thomas Jefferson poślubił Marthę Wayles Skelton, 23-letnią wdowę. Ich wspólne życie charakteryzowało się wspólną pasją do muzyki – Martha grała na pianinie, a Thomas na skrzypcach. W ciągu dziesięciu lat małżeństwa doczekali się sześciorga dzieci, z których tylko dwie córki, Martha i Mary, dożyły dorosłości. Po śmierci Marthy w 1782 roku, Jefferson dotrzymał jej prośby i nigdy więcej się nie ożenił. Życie osobiste Jeffersona wiąże się również z potencjalną relacją z niewolnicą Sally Hemings, z którą mógł mieć dzieci, co stanowi przedmiot analiz historycznych. Głęboki żal po stracie żony odcisnął piętno na jego późniejszym życiu, czego dowodem są jego długie, samotne przejażdżki konne.

Kariera polityczna i publiczna Thomasa Jeffersona

Thomas Jefferson odegrał fundamentalną rolę w tworzeniu Stanów Zjednoczonych. W wieku 33 lat wszedł w skład Komitetu Pięciu, a następnie, między 11 a 28 czerwca 1776 roku, napisał projekt Deklaracji Niepodległości, dokumentu stanowiącego kamień węgielny amerykańskiej wolności. Jego kariera nabrała tempa, gdy w latach 1790–1793 pełnił funkcję pierwszego Sekretarza Stanu USA w gabinecie George’a Washingtona. Następnie, w latach 1797–1801, sprawował urząd drugiego wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych. Wcześniej, w latach 1779–1781, był gubernatorem Wirginii. Jego doświadczenie dyplomatyczne obejmowało także misję jako Minister USA we Francji od 1785 do września 1789 roku. Jako prezydent, w latach 1801–1809, Jefferson dokonał jednego z najważniejszych zakupów terytorialnych w historii USA – nabycia od Francji terytorium Luizjany w 1803 roku, co niemal podwoiło rozmiar kraju. Podczas swojej prezydentury zmagał się również z wyzwaniami międzynarodowymi, wysyłając marynarkę przeciwko piratom berberyjskim i wprowadzając kontrowersyjną ustawę o embargu (Embargo Act) w 1807 roku.

Kluczowe etapy kariery Thomasa Jeffersona

• Główny autor Deklaracji Niepodległości (1776)
• Gubernator Wirginii (1779–1781)
• Minister USA we Francji (1785–1789)
• Pierwszy Sekretarz Stanu USA (1790–1793)
• Wiceprezydent USA (1797–1801)
• Prezydent USA (1801–1809)

Kariera prawnicza i wczesna działalność

Thomas Jefferson rozpoczął karierę prawniczą w 1767 roku, zostając przyjętym do palestry w Wirginii. Już w tym samym roku prowadził 68 spraw przed Sądem Generalnym Wirginii, co świadczy o jego zaangażowaniu i umiejętnościach. Jako prawnik wykazywał wrażliwość społeczną, prowadząc sprawy osób poszukujących wolności i argumentując za naturalnym prawem do wolności osobistej. Jego wczesna działalność legislacyjna obejmowała dążenie do zniesienia przywilejów feudalnych oraz napisanie projektu ustawy o wolności religijnej, podkreślając jego zaangażowanie w promocję równości i wolności. Te wczesne działania stanowiły fundament jego przyszłego zaangażowania w politykę i prawa obywatelskie.

Majątek i finanse Thomasa Jeffersona

W wieku 14 lat, po śmierci ojca, Thomas Jefferson odziedziczył znaczący majątek, obejmujący około 5000 akrów ziemi. Na tej posiadłości wybudował swoją słynną rezydencję Monticello, która stała się jego życiowym projektem architektonicznym w stylu palladiańskim. Mimo zgromadzonego majątku, Jefferson zmagał się z długami. W 1814 roku, aby spłacić wierzycieli i wesprzeć odbudowę Biblioteki Kongresu, sprzedał swój drugi księgozbiór, liczący 6487 tomów, rządowi USA za 23 950 dolarów. Ta transakcja ilustruje jego troskę o rozwój instytucji publicznych i chęć sprostania zobowiązaniom finansowym.

Pasje, hobby i osiągnięcia naukowe Thomasa Jeffersona

Thomas Jefferson był człowiekiem o niezwykle szerokich zainteresowaniach, co doskonale ilustruje jego zamiłowanie do bibliofilstwa. Jego słynne słowa skierowane do Johna Adamsa – „Nie mogę żyć bez książek” – podkreślają jego głębokie przywiązanie do literatury i wiedzy. Od dziewiątego roku życia studiował przyrodę, a jego pasja do nauki przejawiała się w biegłości w językach łacińskim, greckim i francuskim. Interesował się astronomią, rolnictwem i filologią. W swoim drugim roku studiów narzucił sobie rygor nauki przez piętnaście godzin dziennie, co świadczy o jego determinacji. Jako prezydent, Jefferson był głównym inicjatorem i patronem ekspedycji Lewisa i Clarka, która miała na celu zbadanie zachodnich terenów kontynentu, co jest jednym z jego największych osiągnięć. Uważał edukację powszechną za fundament rządu republikańskiego i zaproponował system publicznej edukacji w Wirginii, co podkreśla jego zaangażowanie w rozwój społeczeństwa.

Kluczowe osiągnięcia naukowe i edukacyjne

• Patron ekspedycji Lewisa i Clarka (badanie zachodnich terenów kontynentu)
• Propozycja systemu publicznej edukacji w Wirginii
• Założenie Uniwersytetu Wirginii (1819)

Kontrowersje i wyzwania w życiu Thomasa Jeffersona

Podpisując Deklarację Niepodległości, Thomas Jefferson zdawał sobie sprawę z ryzyka zdrady stanu wobec Korony Brytyjskiej, które wiązało się z karą śmierci. Jego odwaga i determinacja w walce o wolność były niezachwiane. W 1781 roku ledwo uniknął schwytania przez brytyjską kawalerię wysłaną do Monticello. Jednym z najbardziej złożonych aspektów życia Jeffersona jest jego stosunek do niewolnictwa. Mimo krytyki handlu niewolnikami i pisania o naturalnym prawie do wolności, sam posiadał wielu niewolników, co stanowi głęboki paradoks w jego spuściźnie. Warto również wspomnieć o konflikcie z Aaronem Burrem, jego byłym wiceprezydentem, co stanowiło jedno z najtrudniejszych wyzwań jego prezydentury.

Warto wiedzieć: Thomas Jefferson podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych w 1807 roku.

Ciekawostki z życia Thomasa Jeffersona

Podczas studiów w College of William & Mary, Thomas Jefferson był członkiem Flat Hat Club, najstarszego tajnego stowarzyszenia w USA. Od 15. roku życia prowadził zeszyty Commonplace Books, w których gromadził cytaty literackie, notatki prawne i filozoficzne, co świadczy o jego systematycznym podejściu do wiedzy. Już w młodości poznał wielu Indian, w tym wodza Czirokezów Ostenaco, co wskazuje na jego otwartość na inne kultury. W pierwszym roku studiów prowadził hulaszczy tryb życia, który radykalnie zmienił w drugim roku, poświęcając się nauce. Interesującym zbiegiem okoliczności jest fakt, że Jefferson zmarł tego samego dnia co John Adams, inny Ojciec Założyciel i jego wieloletni rywal oraz przyjaciel – 4 lipca 1826 roku, dokładnie 50 lat po ogłoszeniu niepodległości. Sam Jefferson zaprojektował swój nagrobek i wybrał inskrypcję, wymieniając na niej autorstwo Deklaracji Niepodległości, ale pomijając fakt bycia prezydentem. Jego pasja do ogrodnictwa objawiała się w Monticello, gdzie eksperymentował z setkami odmian warzyw i owoców. Był znany z zamiłowania do wynalazków i ulepszeń technicznych, które wprowadzał w swoim domu. Oprócz Monticello, zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia. Był zwolennikiem rozdziału kościoła od państwa i stworzył własną wersję Nowego Testamentu, tzw. Biblię Jeffersona, usuwając z niej elementy nadprzyrodzone. Opisywany był jako wysoki mężczyzna o rudawych włosach i raczej nieśmiałym usposobieniu w publicznych przemówieniach. Pozostawił po sobie ogromną spuściznę w postaci tysięcy listów, które stanowią jedno z najważniejszych źródeł historycznych tamtej epoki. Wierzył, że idealne społeczeństwo amerykańskie powinno opierać się na niezależnych rolnikach. Założenie Uniwersytetu Wirginii w 1819 roku uważał za jedno ze swoich najważniejszych osiągnięć życiowych. Jego idee dotyczące praw człowieka i demokracji wywarły wpływ na liczne ruchy rewolucyjne i demokratyczne na całym świecie.

Wybrane ciekawostki z życia Thomasa Jeffersona

• Członek tajnego stowarzyszenia Flat Hat Club podczas studiów.
• Prowadził zeszyty Commonplace Books od 15. roku życia.
• Poznał rdzennych Amerykanów, w tym wodza Czirokezów Ostenaco.
• Zmarł tego samego dnia co John Adams, inny Ojciec Założyciel.
• Zaprojektował własny nagrobek, podkreślając autorstwo Deklaracji Niepodległości.
• Eksperymentował z setkami odmian warzyw i owoców w Monticello.
• Projektował budynki, w tym Uniwersytet Wirginii i Kapitol stanu Wirginia.
• Stworzył własną wersję Nowego Testamentu (tzw. Biblia Jeffersona).

Thomas Jefferson pozostaje postacią kluczową dla zrozumienia amerykańskiej historii i jej fundamentów. Jako główny autor Deklaracji Niepodległości i trzeci prezydent USA, jego intelektualna spuścizna i wpływ na kształtowanie republiki są nie do przecenienia. Mimo złożonych aspektów jego życia, takich jak postawa wobec niewolnictwa, jego wkład w rozwój demokracji, edukacji i nauki nadal inspiruje i stanowi ważny element dziedzictwa Stanów Zjednoczonych.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson