Thomas Hobbes, urodzony 5 kwietnia 1588 roku w Westport, zmarł 4 grudnia 1679 roku, dożywając sędziwego wieku 91 lat. Jest postacią o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju nowożytnej filozofii politycznej i jednego z najwybitniejszych myślicieli swojej epoki. Jego przełomowe dzieło, „Lewiatan” (1651), przedstawia rewolucyjną teorię umowy społecznej, która do dziś stanowi kluczowy punkt odniesienia w debatach o naturze państwa i społeczeństwa. Przez znaczną część swojego życia był związany z potężnym rodem Cavendishów, gdzie pełnił funkcję tutora i sekretarza, co zapewniło mu dostęp do elitarnych kręgów i dogłębne zrozumienie mechanizmów władzy. Chociaż jego kariera akademicka w Oksfordzie nie była dla niego w pełni satysfakcjonująca, a jego poglądy często budziły kontrowersje, wkład Hobbesa w rozwój myśli politycznej, etycznej i filozoficznej jest niepodważalny.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na grudzień 1679 roku miał 91 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Filozof, prawnik, historyk, tłumacz.
- Główne osiągnięcie: Sformułowanie teorii umowy społecznej i koncepcji „stanu natury” w dziele „Lewiatan”.
Podstawowe informacje o Thomasie Hobbesie
Thomas Hobbes przyszedł na świat 5 kwietnia 1588 roku w Westport. Jego życie zakończyło się 4 grudnia 1679 roku, w wieku 91 lat. Narodziny filozofa miały dramatyczny kontekst historyczny – jego matka urodziła go ze strachu przed zbliżającą się inwazją hiszpańskiej Wielkiej Armady. Sam Hobbes wielokrotnie komentował to wydarzenie, mówiąc, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. Ten wczesny lęk przed chaosem i przemocą mógł mieć głęboki wpływ na jego późniejsze teorie polityczne. W tym samym roku, w którym urodził się Hobbes, miała miejsce wspomniana inwazja hiszpańska.
Jest powszechnie uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej. Jego najbardziej wpływowe dzieło, wydane w 1651 roku, to „Lewiatan”, w którym przedstawił swoją rewolucyjną teorię umowy społecznej. Jednakże zakres zainteresowań i wiedzy Hobbesa wykraczał daleko poza samą politykę. Był on prawdziwym polimatą, człowiekiem renesansu o niezwykle szerokich horyzontach. W ciągu swojego długiego życia wnosił znaczący wkład w tak różnorodne dziedziny jak historia, jurysprudencja (teoria prawa), geometria, optyka, teologia i etyka. Zajmował się również tłumaczeniami dzieł klasycznych, co świadczy o jego wszechstronnym humanistycznym wykształceniu.
Życie prywatne i rodzinne Thomasa Hobbesa
Ojciec filozofa, Thomas Sr., pełnił funkcję wikariusza. Jednak jego kariera duchowna została przerwana po incydencie bójki z lokalnym duchownym przed własnym kościołem w Londynie, co ostatecznie zmusiło go do opuszczenia miasta. Po ucieczce ojca, opiekę nad młodym Thomasem przejął jego zamożny stryj, Francis Hobbes. Francis, będący producentem rękawiczek, odegrał kluczową rolę w życiu bratanka, finansując jego edukację i zapewniając mu stabilne podstawy do rozwoju intelektualnego.
Przez większą część swojego dorosłego życia Thomas Hobbes był silnie związany z potężną arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił tam rolę tutora, czyli nauczyciela, oraz sekretarza dla kilku pokoleń tej dynastii. Ta długotrwała relacja zapewniła mu nie tylko stabilność finansową, ale także dostęp do wybitnych umysłów i możliwość obserwacji mechanizmów władzy i polityki z bliska. Co więcej, w 1647 roku, podczas swojego pobytu na wygnaniu w Paryżu, Hobbes podjął się prestiżowej funkcji instruktora matematyki dla młodego Karola, księcia Walii, który później panował jako król Karol II Stuart. Ta rola podkreślała jego wysokie kompetencje intelektualne i naukową reputację.
Wykształcenie i rozwój intelektualny Thomasa Hobbesa
Zanim jeszcze Hobbes rozpoczął studia uniwersyteckie, wykazał się niezwykłym talentem filologicznym. Dokonał imponującego wyczynu, tłumacząc „Medeę” Eurypidesa z języka greckiego na łacińskie wiersze. Ten wyczyn świadczył o jego wczesnych, wybitnych zdolnościach humanistycznych i głębokim zrozumieniu klasycznej literatury. Był to dopiero początek jego intelektualnej podróży.
W latach 1601–1602 Thomas Hobbes wstąpił do Magdalen Hall, instytucji, która była poprzedniczką Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam studiował logikę scholastyczną i matematykę. Należy jednak zaznaczyć, że sam Hobbes nie przepadał za ówczesnym systemem nauczania uniwersyteckiego, uważając go za przestarzały i mało stymulujący. Kolejnym kluczowym etapem jego rozwoju intelektualnego była pierwsza „Grand Tour” po Europie, którą odbył w latach 1610–1615. Ta podróż pozwoliła mu zetknąć się z nowymi europejskimi metodami naukowymi i krytycznym myśleniem, które stanowiły wyraźną opozycję wobec dominującej wówczas scholastyki.
Kariera i najważniejsze dzieła Thomasa Hobbesa
Pierwszym znaczącym dziełem Thomasa Hobbesa, opublikowanym w 1628 roku, było angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. To właśnie to tłumaczenie było pierwszym przekładem dokonanym bezpośrednio z greckiego manuskryptu, co podkreślało jego rzetelność i akademicką wartość. Przez krótki okres swojego życia Hobbes pracował również jako amanuensis, czyli sekretarz lub kopista, dla słynnego Francisa Bacona. Pomagał mu w tłumaczeniu kilku jego esejów na język łaciński, co pozwoliło mu na bliskie poznanie myśli jednego z czołowych intelektualistów epoki.
W 1642 roku Hobbes wydał dzieło „De Cive” (O obywatelu). Była to trzecia część jego ambitnego, planowanego systemu filozoficznego. Książka ta spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem w kręgach intelektualnych, potwierdzając rosnącą pozycję filozofa. Jednakże jego opus magnum, „Lewiatan”, ukazało się w połowie 1651 roku i natychmiast stało się dziełem o ogromnym wpływie. Na stronie tytułowej tej przełomowej pracy widniała słynna rycinę przedstawiająca giganta złożonego z małych ludzkich postaci. Symbolizowała ona państwo jako „ciało polityczne” skupione pod władzą suwerena. Hobbes opracował również ambitny system filozoficzny, który podzielił na trzy traktaty: „De Corpore” (O ciele), „De Homine” (O człowieku) oraz traktat o państwie. Dążył w nim do wyjaśnienia wszystkich zjawisk poprzez ruch i mechaniczne działanie, co było odzwierciedleniem jego zainteresowania naukami przyrodniczymi.
Chronologia najważniejszych dzieł i wydarzeń
| Rok | Wydarzenie / Dzieło |
|---|---|
| 1628 | Publikacja angielskiego tłumaczenia „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. |
| 1640 | Ucieczka z Anglii do Paryża. |
| 1641 | Pisanie krytyki „Medytacji o pierwszej filozofii” Kartezjusza. |
| 1642 | Publikacja „De Cive” (O obywatelu). |
| 1647 | Instruktor matematyki Karola, księcia Walii; ciężka choroba. |
| 1651 | Publikacja „Lewiatana”. |
| 1679 | Śmierć. |
Polityka i teoria filozoficzna Thomasa Hobbesa
Thomas Hobbes jest przede wszystkim znany jako twórca koncepcji „stanu natury”. Opisywał go jako „wojnę każdego z każdym” (bellum omnium contra omnes), w której życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. W swojej radykalnej teorii politycznej argumentował, że jedynym skutecznym sposobem na uniknięcie tego pierwotnego chaosu i brutalności, które mogłyby doprowadzić do wojny domowej, jest powierzenie absolutnej władzy niezależnemu suwerenowi w ramach umowy społecznej. Ta wizja pierwotnego stanu jest z natury wojenna, co prowadzi do wniosku, że człowiek jest z natury egoistyczny.
Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651), konfliktu między parlamentarzystami a rojalistami, utwierdziło Hobbesa w jego przekonaniu. Uważał, że rządy absolutne są absolutnie konieczne do utrzymania stabilności społecznej i zapobieżenia powrotowi chaosu. Jego filozofia podkreślała potrzebę silnego autorytetu, który mógłby zapobiec rozproszeniu władzy i chronić jednostki przed wzajemnym zniszczeniem. W tym kontekście, skuteczna umowa społeczna nie musi koniecznie prowadzić do ubezwłasnowolnienia jednostek i przekazania całej władzy suwerenowi, ale musi zapewnić nadrzędność porządku nad anarchią. Warto zaznaczyć, że teoria umowy społecznej Hobbesa stanowiła kontrast dla późniejszych poglądów Johna Locke’a, który kładł większy nacisk na prawa jednostki.
Warto wiedzieć: Hobbes był zwolennikiem teorii, że państwo jest sztucznym tworem, opartym na umowie społecznej, której celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i porządku. Jego poglądy na temat suwerenności i natury ludzkiej miały ogromny wpływ na rozwój political philosophy, stanowiąc punkt odniesienia zarówno dla zwolenników, jak i krytyków jego koncepcji.
Kontrowersje i konflikty w życiu Thomasa Hobbesa
Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i szereg kontrowersji. Hobbes został oskarżony o ateizm i hobbizm, a jego poglądy stały się tak problematyczne, że doprowadziły do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami, którzy przebywali wówczas w Paryżu. Jego radykalne idee polityczne i religijne budziły silne emocje i opór.
Hobbes popadł również w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem. Po napisaniu krytyki jego „Medytacji o pierwszej filozofii” w 1641 roku, ich wymiana zdań stała się na tyle szorstka i konfrontacyjna, że Descartes ostatecznie zerwał wszelką dalszą korespondencję z Hobbesem. Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy, zarówno religijne, jak i polityczne, Hobbes musiał zmierzyć się z realnym zagrożeniem. W 1640 roku, na jedenaście lat, uciekł z Anglii do Paryża, a po powrocie szukał ochrony u rewolucyjnego rządu angielskiego, co świadczy o burzliwości jego życia i nieustannym balansowaniu na granicy akceptacji społecznej i politycznej.
Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa
Podczas swojego pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes odwiedził Galileusza. Filozof zastał go wówczas w areszcie domowym, po wyroku inkwizycji. To spotkanie miało istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu, co później znalazło odzwierciedlenie w jego pracach filozoficznych, w których dążył do wyjaśnienia zjawisk za pomocą mechaniki.
W 1647 roku Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Schorzenie to wyłączyło go z pracy intelektualnej na okres sześciu miesięcy. Pomimo tego dramatycznego doświadczenia, po wyzdrowieniu zdołał ukończyć pisanie swojego monumentalnego dzieła, „Lewiatana”. Co ciekawe, mimo swego głębokiego zainteresowania fizyką i ruchem ciał, Hobbes otwarcie gardził pracą eksperymentalną. Uważał ją za mniej wartościową niż czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne, które stanowiły dla niego podstawę poznania.
Thomas Hobbes, dzięki swojej przenikliwej analizie natury ludzkiej i teorii umowy społecznej, pozostawił trwały ślad w historii myśli politycznej. Jego konsekwentna obrona silnego autorytetu państwowego, jako gwarancji pokoju i bezpieczeństwa, stanowi fundament wielu współczesnych koncepcji państwa, mimo że jego poglądy na temat absolutnej władzy budziły i nadal budzą żywe dyskusje.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co twierdził Hobbes?
Hobbes twierdził, że w stanie natury ludzie kierują się egoizmem i dążą do zaspokojenia własnych potrzeb, co prowadzi do „wojny wszystkich ze wszystkimi”. Aby uniknąć chaosu i zapewnić bezpieczeństwo, ludzie zawierają umowę społeczną, rezygnując z części wolności na rzecz władzy absolutnego suwerena.
Co charakteryzowało myśl polityczną Thomasa Hobbesa?
Myśl polityczną Hobbesa charakteryzował pesymizm antropologiczny i przekonanie o konieczności silnej, niepodzielnej władzy państwowej. Kładł nacisk na porządek, bezpieczeństwo i stabilność jako najwyższe wartości polityczne, usprawiedliwiając tym samym istnienie monarchii absolutnej.
Z czego słynie Thomas Hobbes?
Thomas Hobbes słynie przede wszystkim ze swojego dzieła „Lewiatan”, w którym przedstawił swoją teorię umowy społecznej i uzasadnienie dla władzy absolutnej. Jest uznawany za jednego z prekursorów nowożytnej filozofii politycznej i nurtu realizmu politycznego.
Czym jest Lewiatan Hobbesa?
Lewiatan Hobbesa jest metaforą państwa, rozumianego jako potężny, sztuczny organizm stworzony przez ludzi w celu zapewnienia im bezpieczeństwa i porządku. Jest to suweren, któremu ludzie dobrowolnie podporządkowują się w zamian za ochronę przed chaosem stanu natury.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes
