Rachmaninow: Siergiej Rachmaninow i jego II Sonata fortepianowa.

0

Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow (1 kwietnia 1873 – 28 marca 1943) był jednym z najwybitniejszych rosyjskich kompozytorów, pianistów i dyrygentów, którego twórczość zamyka epokę romantyzmu. Na grudzień 2024 roku Rachmaninow miałby 151 lat. Jego życie, naznaczone zarówno błyskotliwymi sukcesami, jak i osobistymi tragediami, zakończyło się w Beverly Hills w Kalifornii z powodu czerniaka, zaledwie na kilka dni przed jego 70. urodzinami. Wywodzący się ze starej rosyjskiej arystokracji, Rachmaninow zasłynął nie tylko jako wirtuoz fortepianu, ale także jako twórca dzieł o niezwykłej melodyjności i głębi emocjonalnej, z których najbardziej znany jest II Koncert fortepianowy c-moll.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 2024 roku miałby 151 lat. Zmarł w wieku 69 lat.
• Żona/Mąż: Był żonaty z Natalią Satina.
• Dzieci: Miał dwie córki, Tatianę i Irinę.
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Ukończenie II Koncertu fortepianowego c-moll po przezwyciężeniu depresji, który stał się symbolem jego triumfu i arcydziełem muzyki.

Kim jest Siergiej Rachmaninow?

Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow to postać monumentalna w historii muzyki, powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych pianistów swoich czasów oraz jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli romantyzmu w rosyjskiej muzyce klasycznej. Jego twórczość, charakteryzująca się śpiewną melodyjnością, gęstą fakturą kontrapunktyczną i bogatą kolorystyką orkiestrową, do dziś stanowi ważny element repertuaru pianistycznego i orkiestrowego na całym świecie. Rachmaninow, znany również jako Sergiusz Rachmaninowa, urodził się w Imperium Rosyjskim i na stałe opuścił ojczyznę po rewolucji w 1917 roku, osiedlając się w Stanach Zjednoczonych, gdzie kontynuował karierę koncertującego pianisty.

Podstawowe informacje biograficzne

Data i miejsce urodzenia

Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow przyszedł na świat 1 kwietnia 1873 roku (według starego stylu 20 marca) w posiadłości Siemionowo, położonej niedaleko Starej Russy w guberni nowogrodzkiej, w ówczesnym Imperium Rosyjskim. To tam, w malowniczym otoczeniu rosyjskiej wsi, rozpoczęła się jego muzyczna podróż. Miejsce urodzenia wpisywało go w tradycję rosyjskiej arystokracji, od której wywodził się ród Rachmaninowów.

Pochodzenie i korzenie rodzinne

Ród Rachmaninowów, z którego wywodził się Siergiej, mógł poszczycić się arystokratycznym pochodzeniem. Rodzinna tradycja głosiła, że jego przodkowie mieli wywodzić się od legendarnego Wasilija o przydomku „Rachman”. Ten z kolei miał być wnukiem Stefana III Wielkiego, hospodara mołdawskiego, co nadawało rodzinie szczególny prestiż i znaczenie w rosyjskim społeczeństwie. Pochodzenie to miało wpływ na wychowanie i aspiracje młodego kompozytora.

Status artystyczny i historyczny

W historii muzyki Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow zapisał się jako postać wyjątkowa. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych pianistów swoich czasów, którego wirtuozeria i głębia interpretacji budziły podziw. Jednocześnie stanowi on jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli romantyzmu w rosyjskiej muzyce klasycznej. Jego twórczość, choć osadzona w tradycji romantycznej, nosiła znamiona indywidualnego stylu, łączącego liryzm z potęgą wyrazu, co położyło fundament pod jego trwałe miejsce w historii muzyki.

Data i przyczyna śmierci

Siergiej Rachmaninow zmarł 28 marca 1943 roku w Beverly Hills w Kalifornii. Jego odejście nastąpiło zaledwie na kilka dni przed jego 70. urodzinami. Przyczyną zgonu był złośliwy nowotwór – czerniak (melanoma), który rozwinął się w zaawansowanym stadium. Stan zdrowia Siergieja Rachmaninowa pogarszał się w ostatnich latach życia, co zmusiło go do przeprowadzki do cieplejszego klimatu na krótko przed śmiercią.

Rodzina i życie prywatne

Rodzice i ich wpływ

Ojciec Siergieja, Wasilij Arkadiewicz Rachmaninow, był emerytowanym oficerem armii, a jednocześnie amatorem pianistą, co z pewnością zaszczepiło w młodym Siergieju miłość do muzyki. Matka, Lubow Pietrowna Butakowa, wykazała się inicjatywą, rozpoczynając naukę gry na pianinie z synem, gdy ten miał zaledwie cztery lata. To właśnie matka pierwsza dostrzegła i zaczęła pielęgnować niezwykły talent muzyczny swojego syna, kładąc podwaliny pod jego przyszłą karierę.

Rodzeństwo i tragedie rodzinne

Siergiej Rachmaninow był trzecim z sześciorga dzieci. Jego dzieciństwo i młodość naznaczone były jednak znacznymi tragediami rodzinnymi. Rodzina doświadczyła bolesnych strat – jego siostra Sofia zmarła na błonicę, a Jelena, która była dla niego ważną inspiracją muzyczną, zmarła w wieku zaledwie 18 lat. Te wczesne doświadczenia straty z pewnością wpłynęły na jego wrażliwość i późniejszą twórczość.

Wpływ babci i religii

Po rozstaniu rodziców, dużą rolę w wychowaniu młodego Siergieja odegrała jego babcia, Sofia Butakowa. To ona była jego przewodniczką po świecie duchowości, zabierając go na nabożeństwa do cerkwi. W tych momentach młody Siergiej zafascynował się śpiewami liturgicznymi oraz majestatycznym dźwiękiem dzwonów kościelnych. Te doświadczenia religijne i estetyczne z pewnością odcisnęły piętno na jego muzycznym wrażeniu i późniejszej twórczości, wprowadzając elementy sakralne i podniosłe.

Relacja z Nikołajem Zwieriewem

W 1885 roku Siergiej Rachmaninow zamieszkał w Moskwie pod opieką surowego nauczyciela, Nikołaja Zwieriewa. Ich relacja, początkowo oparta na nauczaniu, zakończyła się gwałtownym konfliktem w 1889 roku. Zwieriew odmówił Siergiejowi pomocy w zapewnieniu mu prywatności, niezbędnej do spokojnego komponowania. Uważał, że poświęcanie czasu na twórczość kompozytorską jest marnowaniem jego olbrzymiego talentu pianistycznego. Ten incydent był bolesnym doświadczeniem dla młodego artysty.

Edukacja i początki kariery

Edukacja w Konserwatoriach

Droga edukacyjna Siergieja Rachmaninowa była imponująca. Studiował w Konserwatorium Petersburskim, a następnie kontynuował naukę w Konserwatorium Moskiewskim. Kształcił się pod okiem wybitnych mistrzów swoich czasów, takich jak Aleksander Siloti (który był jego kuzynem i wybitnym pianistą), Siergiej Taniejew – ceniony pedagog i teoretyk muzyki, oraz Anton Areński. Ta wszechstronna edukacja muzyczna stanowiła solidną podstawę dla jego przyszłych osiągnięć jako kompozytora i pianisty.

Debiut operowy „Aleko”

Jako pracę dyplomową, która miała zakończyć jego studia, Rachmaninow napisał w zaledwie 17 dni jednoaktową operę zatytułowaną „Aleko”. Dzieło to, oparte na poemacie Aleksandra Puszkina, okazało się ogromnym sukcesem. Premiera w Teatrze Bolszoj została przyjęta z entuzjazmem, co stanowiło ważny przełom w karierze młodego kompozytora i zapowiadało jego przyszłe sukcesy na scenie muzycznej.

Pochwała od Piotra Czajkowskiego

Sukces opery „Aleko” nie pozostał niezauważony przez największych artystów tamtych czasów. Sam Piotr Czajkowski, jeden z najznamienitszych rosyjskich kompozytorów, wyraził swoje uznanie dla młodego twórcy. Chwalił go za osiągnięcie, jakim była opera „Aleko”, co stanowiło nieocenione potwierdzenie talentu Rachmaninowa i ogromną motywację do dalszej pracy artystycznej.

„Wolny Artysta”

W wieku zaledwie 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, Siergiej Rachmaninow otrzymał prestiżowy dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolnego Artysty” (Free Artist). Ten tytuł był wyrazem uznania dla jego wybitnych osiągnięć akademickich i artystycznych, otwierając mu drzwi do samodzielnej kariery i podejmowania niezależnych projektów artystycznych.

Kariera pianistyczna i kompozytorska

Przełomowy „Koncert fortepianowy nr 2”

Po katastrofalnej premierze swojej I Symfonii w 1897 roku, Rachmaninow popadł w głęboką, czteroletnią depresję. Ten kryzys twórczy i psychiczny był dla niego niezwykle trudnym okresem. Dopiero terapia u znanego psychiatry, dr. Nikołaja Dahla, pozwoliła mu odzyskać siły witalne i twórcze. W 1901 roku, po przezwyciężeniu choroby, ukończył swoje jedno z najsłynniejszych dzieł – II Koncert fortepianowy c-moll, który stał się symbolem jego powrotu do formy i triumfu nad własnymi słabościami.

Kariera dyrygencka

Poza działalnością pianistyczną i kompozytorską, Siergiej Rachmaninow rozwijał również swoją karierę jako dyrygent. W latach 1904–1906 pełnił funkcję dyrygenta w Teatrze Bolszoj w Moskwie. Jego praca na tym stanowisku przyniosła mu uznanie za umiejętność prowadzenia spektakli operowych, co świadczy o jego wszechstronności muzycznej i doskonałym zrozumieniu dramatycznych aspektów muzyki scenicznej.

Emigracja do USA i spadek aktywności twórczej

Rewolucja rosyjska w 1917 roku stanowiła punkt zwrotny w życiu Rachmaninowa. Zmuszony do opuszczenia ojczyzny, na stałe wyemigrował. W 1918 roku osiedlił się w Nowym Jorku w Stanach Zjednoczonych. Tam, aby zapewnić utrzymanie swojej rodzinie, musiał skupić się przede wszystkim na karierze koncertującego pianisty, co znacząco ograniczyło jego czas i energię na komponowanie. Po wyjeździe z Rosji aktywność kompozytorska Rachmaninowa drastycznie spadła – ukończył jedynie sześć znaczących dzieł.

Styl kompozytorski

Muzyka Siergieja Rachmaninowa charakteryzuje się unikalnym połączeniem cech, które wzbudzają trwałe emocje u słuchaczy. Jej głównymi atrybutami są śpiewna melodyjność, która często porusza najgłębsze struny duszy, gęsta faktura kontrapunktyczna, nadająca dziełom bogactwo i złożoność, oraz bogata kolorystyka orkiestrowa, która sprawia, że brzmienie jego utworów jest pełne i wyraziste. Ten styl, choć głęboko zakorzeniony w tradycji rosyjskiego romantyzmu, posiadał swój niepowtarzalny, indywidualny charakter.

Siergiej Rachmaninow jako pianista

Wirtuozeria i technika gry

Rachmaninow był powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych wirtuozów fortepianu w historii. Jego gra cechowała się niezwykłą czystością, precyzją rytmiczną oraz unikalnym, pełnym i rezonującym tonem. Potrafił wydobyć z instrumentu całą gamę barw i emocji, od delikatnego liryzmu po potężną ekspresję. Jego interpretacje, zwłaszcza własnych utworów, do dziś stanowią wzór dla pianistów na całym świecie.

Niezwykły rozmiar dłoni

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech fizycznych Siergieja Rachmaninowa były jego gigantyczne dłonie. Posiadał on niezwykłą rozpiętość palców, która pozwalała mu na swobodne uderzanie interwału decymy dwunastej, co stanowi około 30 cm. Ta unikalna budowa dłoni była nieocenionym atutem w jego wirtuozowskiej grze, umożliwiając wykonywanie technicznie trudnych fragmentów i nadając jego grze potęgę i rozmach.

Warunki fizyczne

Istnieją spekulacje medyczne sugerujące, że Siergiej Rachmaninow mógł cierpieć na zespół Marfana. Ten rzadki zespół genetyczny tłumaczyłby jego niezwykłe warunki fizyczne, w tym bardzo wysoki wzrost, który wynosił około 198 cm. Te cechy fizyczne, choć nieprzeciętne, z pewnością miały wpływ na jego postawę sceniczną i sposób poruszania się przy fortepianie, dodając mu majestatu.

Nagrania i rolki do pianoli

Dziedzictwo Siergieja Rachmaninowa jako pianisty jest utrwalone w licznych nagraniach. Pozostawił po sobie bogaty zbiór płyt nagranych dla wytwórni Victor Talking Machine Company. Ponadto, jego interpretacje zostały zapisane na rolkach do pianoli Ampico. Te nagrania, zarówno fonograficzne, jak i mechaniczne, do dziś stanowią nieocenione źródło wiedzy o jego stylu wykonawczym i są uważane za wzór interpretacji jego własnych utworów, w tym słynnego preludium cis-moll.

Majątek i finanse

Zarobki po studiach

Siergiej Rachmaninow rozpoczął swoją karierę finansową w sposób skromny, ale z perspektywą wzrostu. Tuż po ukończeniu konserwatorium podpisał kontrakt wydawniczy z wydawcą Gutheilem, na mocy którego otrzymał kwotę 500 rubli. Wcześniej, aby zapewnić sobie byt, zarabiał zaledwie 15 rubli miesięcznie, udzielając lekcji gry na fortepianie. Ten kontrakt stanowił znaczący krok naprzód w jego sytuacji finansowej.

Płatne występy

Publiczny debiut Siergieja Rachmaninowa we wrześniu 1892 roku, podczas którego zaprezentował między innymi swoje słynne Preludium cis-moll, przyniósł mu nie tylko uznanie artystyczne, ale także konkretne wynagrodzenie. Za ten występ otrzymał honorarium w wysokości 50 rubli. Była to kwota znacząca jak na tamte czasy i stanowiła kolejny dowód jego rosnącej popularności i wartości artystycznej.

Villa Senar

Od 1932 roku Siergiej Rachmaninow spędzał lata w swojej luksusowej posiadłości o nazwie Villa Senar. Znajdowała się ona w Szwajcarii i została zbudowana przez kompozytora z myślą o odtworzeniu atmosfery jego ukochanej, rosyjskiej posiadłości Iwanowka, z której musiał się rozstać. Villa Senar stała się dla niego miejscem odpoczynku i inspiracji, gdzie mógł kontynuować swoją twórczość w otoczeniu, które przypominało mu o domu.

Zdrowie i ostatnie lata

Epizod malarii

W 1891 roku, podczas wakacji w posiadłości Iwanowka, Siergiej Rachmaninow zachorował na ciężką odmianę malarii. Ta choroba miała znaczący wpływ na jego życie i karierę. Na pewien czas przerwała jego postępy w nauce i pracy twórczej, wprowadzając okres niepewności i osłabienia. Mimo to, Rachmaninowowi udało się przezwyciężyć chorobę i powrócić do intensywnej aktywności artystycznej.

Depresja i załamanie

Porażka I Symfonii, której premiera w 1897 roku okazała się katastrofalna (dyrygentem był prawdopodobnie nietrzeźwy Aleksander Głazunow), doprowadziła Siergieja Rachmaninowa do głębokiego załamania nerwowego. Kompozytor popadł w czteroletnią depresję, która niemal całkowicie uniemożliwiła mu tworzenie i występowanie. Dopiero terapia u dr. Nikołaja Dahla pozwoliła mu powrócić do zdrowia i twórczej aktywności, czego dowodem jest powstanie II Koncertu fortepianowego c-moll.

Ostatnie lata

W 1942 roku, z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, Siergiej Rachmaninow podjął decyzję o przeprowadzce do cieplejszego klimatu. Osiedlił się w Beverly Hills w Kalifornii, gdzie miał nadzieję na poprawę swojego samopoczucia. Niestety, mimo zmiany miejsca zamieszkania, jego stan zdrowia nadal się pogarszał, co ostatecznie doprowadziło do tragicznych wydarzeń.

Ostatnia trasa

Podczas swojej ostatniej trasy koncertowej w 1943 roku, Siergiej Rachmaninow był już bardzo chory. Mimo słabego stanu zdrowia, kontynuował występy, co świadczy o jego niezwykłej determinacji i pasji do muzyki. Niestety, jego choroba była już w zaawansowanym stadium, co ostatecznie doprowadziło do diagnozy czerniaka z przerzutami, która przerwała jego życie zaledwie kilka dni przed jego 70. urodzinami.

Ciekawostki z życia Siergieja Rachmaninowa

Pamięć muzyczna

Już jako czterolatek Siergiej Rachmaninow wykazywał się fenomenalną pamięcią słuchową. Potrafił bezbłędnie powtórzyć usłyszane fragmenty muzyczne, nie popełniając ani jednej pomyłki. Ta niezwykła zdolność stanowiła wczesny dowód jego wyjątkowego talentu muzycznego i predyspozycji do zapamiętywania i odtwarzania złożonych struktur dźwiękowych.

Bunt w młodości

Podczas nauki w Konserwatorium Petersburskim, Siergiej Rachmaninow nie był wzorowym uczniem. Był dość niesforny, często wagarował, oblewał przedmioty ogólnokształcące i celowo fałszował swoje karty ocen. Te młodzieńcze wybryki pokazują, że nawet wybitne talenty mogą mieć okresy buntu i niezależności od sztywnych ram akademickich.

Złoty zegarek

Po sukcesie opery „Aleko”, Siergiej Rachmaninow otrzymał dowód uznania od swojego dawnego nauczyciela, Nikołaja Zwieriewa, z którym był skłócony. Zwieriew, pomimo wcześniejszego konfliktu, podarował mu swój złoty zegarek. Był to gest symboliczny, podkreślający, że mimo trudnych relacji, dostrzegał i doceniał jego artystyczne osiągnięcia.

Tytuł „Wolnego Artysty”

W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, Siergiej Rachmaninow otrzymał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolnego Artysty” (Free Artist). Ten tytuł był wyrazem jego wczesnych sukcesów akademickich i artystycznych, otwierając drogę do niezależnej kariery i swobody twórczej, która pozwoliła mu na rozwinięcie swojego niezwykłego talentu.

Kluczowe dzieła i nagrania Siergieja Rachmaninowa

Wybrane utwory kompozytorskie

• Opera „Aleko”
• I Symfonia
• II Koncert fortepianowy c-moll
• Preludium cis-moll

Nagrania i ich znaczenie

Siergiej Rachmaninow pozostawił po sobie bogate dziedzictwo fonograficzne. Jego nagrania dla wytwórni Victor Talking Machine Company oraz rolki do pianoli Ampico do dziś stanowią wzór interpretacji jego własnych utworów. Te nagrania nie tylko dokumentują jego wirtuozerię pianistyczną, ale także stanowią nieocenione źródło wiedzy o jego wizji wykonawczej, wpływając na kolejne pokolenia muzyków i miłośników muzyki klasycznej.

Chronologia życia i kariery Siergieja Rachmaninowa

Siergiej Rachmaninow, mimo osobistych tragedii i trudności, udowodnił, że determinacja i pasja do muzyki mogą przezwyciężyć największe przeszkody, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które inspiruje i wzrusza do dziś. Jego twórczość, odzwierciedlająca głębię rosyjskiej duszy i wirtuozerię pianistyczną, na zawsze zapisała się w kanonie muzyki klasycznej, zapewniając mu miejsce wśród największych mistrzów wszech czasów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Rachmaninoff