Marcin Luter: Reformator, 95 tez, Wittenberga 31 października 1517

2

Marcin Luter, urodzony 10 listopada 1483 roku w Eisleben, był wybitnym niemieckim teologiem i prezbiterem zakonu augustianów, który zapoczątkował reformację, na zawsze zmieniając oblicze religijne Europy. Na dzień 18 lutego 2024 roku, czyli dzień jego śmierci, miałby 539 lat. Jego życie prywatne, choć niejednokrotnie stanowiło przedmiot kontrowersji, było ściśle powiązane z jego działalnością kościelną i teologiczną. Kluczowym momentem, który wywołał szeroki rezonans, było ogłoszenie 95 tez w 1517 roku, co stało się bezpośrednim zapalnikiem dla ruchu reformacyjnego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na dzień 18 lutego 2024 roku miałby 539 lat.
• Żona/Mąż: Katarzyna von Bora (była mniszka).
• Dzieci: Sześcioro dzieci (Johannes, Elisabeth, Magdalena, Martin, Paul, Margarete).
• Zawód: Teolog, prezbiter, reformator religijny, profesor.
• Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie Reformacji i przekład Biblii na język niemiecki.

Podstawowe informacje o Marcinie Lutrze

Dane biograficzne i pochodzenie

Marcin Luter, którego oryginalne nazwisko brzmiało Martin Luder, przyszedł na świat 10 listopada 1483 roku w Eisleben. Jego rodzice, Hans i Małgorzata (Margarethe) Luder, byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych przenieśli się do Turyngii, gdzie Hans Luder pracował najpierw jako górnik, a następnie jako właściciel pieca hutniczego w Mansfeld. Choć ojciec był opisywany przez Lutra jako „wesoły kompan”, jednocześnie był rodzicem surowym, co miało wpływ na późniejsze postrzeganie przez Lutra relacji z Bogiem. Warto odnotować, że wobec Lutra krążyły również oszczercze plotki, szerzone przez katolickiego polemistę Johannesa Cochläusa, sugerujące jego nieprawne pochodzenie.

Marcin Luter zmarł 18 lutego 1546 roku w swoim rodzinnym mieście Eisleben. Jego ciało spoczywa w Kościele Wszystkich Świętych w Wittenberdze. Jego działalność jako duchownego i tłumacza miała nieoceniony wpływ na strukturę religijną Europy.

Wykształcenie i tytuły naukowe

Marcin Luter był postacią o wybitnym wykształceniu. Posiadał stopień doktora teologii oraz magistra filozofii. Jego intelektualne dokonania stanowiły fundament dla jego późniejszej działalności reformacyjnej.

Miejsce śmierci i pochówku

Śmierć Marcina Lutra nastąpiła 18 lutego 1546 roku w Eisleben, mieście jego narodzin. Tam też został pochowany, a jego doczesne szczątki spoczęły w Kościele Wszystkich Świętych w Wittenberdze. To właśnie Wittenberga stała się centrum jego późniejszej działalności i kluczowym miejscem dla rozwoju reformacji.

Główny nurt działalności: Reformacja i Luteranizm

Głównym nurtem działalności Marcina Lutra było zainicjowanie reformacji. Jako katolicki prezbiter w zakonie augustianów, jego działania doprowadziły do powstania nowego nurtu w chrześcijaństwie. Po ekskomunice stał się współtwórcą luteranizmu, który jest uważany za wczesną postać protestantyzmu. Jego idee religijne i teologiczne wywarły ogromny wpływ na dalszy rozwój Kościoła i myśli europejskiej.

Życie prywatne i rodzinne Marcina Lutra

Rodzice i status majątkowy

Rodzice Marcina Lutra, Hans i Małgorzata Luder, byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych zdecydowali się na przeprowadzkę do Turyngii. Tam Hans Luder rozpoczął pracę jako górnik, a następnie został właścicielem pieca hutniczego w Mansfeld. Ich status społeczno-ekonomiczny był typowy dla rodzin pracujących w średniowiecznej gospodarce.

Relacje rodzinne i wpływ na psychikę

Relacje Marcina Lutra z ojcem, Hansem Luderem, były złożone. Syn opisywał ojca jako „wesołego kompana”, jednak jednocześnie podkreślał jego surowość. Jedno z wydarzeń z dzieciństwa Lutra, kiedy ojciec zbił go do krwi za kradzież orzecha, miało znaczący wpływ na jego psychikę. Te doświadczenia mogły przyczynić się do późniejszego lękowego postrzegania przez Lutra relacji z Bogiem.

Kontrowersje i plotki dotyczące pochodzenia

Wokół pochodzenia Marcina Lutra krążyły nieprzychylne plotki. Katolicki polemista Johannes Cochläus szerzył oszczercze informacje, sugerując, że matka Lutra była służącą w łaźni, a sam Marcin miał być owocem jej związku z diabłem. Takie oskarżenia miały na celu zdyskredytowanie postaci reformatora.

Małżeństwo z Katarzyną von Bora

Po latach życia w celibacie, Marcin Luter ożenił się z Katarzyną von Bora, byłą mniszką, która uciekła z klasztoru. Ich małżeństwo, zawarte 13 czerwca 1525 roku, było dla wielu szokiem i stanowiło wyłom w ówczesnych zasadach Kościoła. Para miała sześcioro dzieci: Johannesa, Elisabeth, Magdalenę, Martina, Paula i Margarete. Rodzina Lutrów stała się wzorem dla wielu protestanckich rodzin.

Edukacja i początki kariery Marcina Lutra

Początki edukacji

Naukę szkolną Marcin Luter rozpoczął w młodym wieku, bo już 12 marca 1488 roku, mając zaledwie 4,5 roku. Okres ten wspominał jednak bardzo negatywnie, co może świadczyć o trudnych doświadczeniach z tamtego czasu.

Studia w Erfurcie

W 1501 roku, w wieku 18 lat, Marcin Luter rozpoczął studia na prestiżowym Uniwersytecie w Erfurcie. Uczelnia ta cieszyła się renomą ze względu na swoje nowoczesne podejście naukowe, znane jako *via moderna*, oraz silne wpływy humanizmu, które kształtowały ówczesne środowisko intelektualne.

Kariera prawnicza zgodna z wolą ojca

Zgodnie z wolą swojego ojca, który pragnął zapewnić mu stabilną przyszłość zawodową, Marcin Luter po uzyskaniu tytułu magistra filozofii w styczniu 1505 roku, 20 maja tego samego roku zapisał się na wydział prawa. Był to krok w kierunku kariery, która miała zapewnić mu bezpieczeństwo finansowe i społeczne.

Życie klasztorne i inicjacja Reformacji

Nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu

Przełomowym momentem w życiu Marcina Lutra była jego nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu augustianów. 17 lipca 1505 roku, przerażony gwałtowną burzą pod Stotternheim, gdzie uderzenie pioruna niemal go nie zabiło, złożył ślubowanie, że jeśli przeżyje, zostanie mnichem. Obietnica ta zaważyła na jego dalszych losach.

Warto wiedzieć: Ślubowanie to miało miejsce 2 lipca 1505 roku, a wstąpienie do zakonu nastąpiło 17 lipca 1505 roku.

Alternatywna wersja wstąpienia do klasztoru

Badacz Dietrich Emme sugeruje alternatywną wersję wydarzeń prowadzących do wstąpienia Lutra do klasztoru. Według niego, ucieczka do zakonu mogła być sposobem na uniknięcie procesu sądowego, wynikającego z potencjalnego zabicia przyjaciela w pojedynku. Zakony w tamtych czasach oferowały tzw. azyl kościelny, chroniący przed świeckim wymiarem sprawiedliwości.

Święcenia kapłańskie i początki w Kościele katolickim

Marcin Luter przyjął prezbiterat, czyli święcenia kapłańskie, 4 kwietnia 1507 roku. Był to kluczowy etap jego kariery w strukturach Kościoła katolickiego, który poprzedzał jego późniejszy, radykalny rozłam z papiestwem. Jako duchowny, Luter miał możliwość pogłębiania swojej wiedzy teologicznej i wpływania na życie religijne.

Spór o odpusty i ogłoszenie 95 tez

Największym przełomem w działalności Marcina Lutra było ogłoszenie 95 tez. Miało to miejsce prawdopodobnie 31 października 1517 roku. W swoich tezach Luter ostro potępił praktykę sprzedaży odpustów, odrzucając możliwość kupowania łaski Bożej za pieniądze. To właśnie ten akt stał się bezpośrednim zapalnikiem dla reformacji, wywołując szeroką debatę teologiczną i społeczną.

Kluczowy fakt: 31 października 1517 roku Marcin Luter ogłosił 95 tez, które stały się początkiem reformacji.

Ekskomunika i ostateczne zerwanie z papiestwem

W 1521 roku Kościół katolicki podjął radykalne kroki przeciwko Marcinowi Lutrowi i jego zwolennikom, nakładając na nich ekskomunikę. Było to formalne przypieczętowanie jego rozstania z papiestwem i oficjalne zakończenie jego przynależności do Kościoła rzymskokatolickiego. Od tego momentu Luter stał się liderem odrębnego ruchu religijnego.

Twórczość i kluczowe doktryny teologiczne Marcina Lutra

Pięć zasad protestantyzmu (Solae)

Marcin Luter sformułował fundamenty nowej wiary, znane jako pięć zasad protestantyzmu, wyrażonych w łacińskich formułach *sola*: *sola scriptura* (jedynie Pismo), *sola fide* (jedynie wiara), *sola gratia* (jedynie łaska), *solus Christus* (jedynie Chrystus) oraz *solum Verbum* (jedynie Słowo). Te zasady stanowiły rdzeń jego teologii i stanowiły podstawę dla całego ruchu reformacyjnego.

Monumentalny przekład Biblii na język niemiecki

Jednym z najważniejszych dzieł Marcina Lutra był monumentalny przekład Biblii na język niemiecki, znany jako Biblia Lutra. Dokonany wraz z grupą współpracowników, miał on ogromny wpływ na rozwój języka niemieckiego i uczynił Pismo Święte dostępne dla zwykłych ludzi. Ten przekład, wydany po raz pierwszy w całości w 1534 roku, stał się kamieniem milowym w historii literatury i religii niemieckiej.

Ważniejsze dzieła literackie i katechetyczne

Marcin Luter był autorem licznych pism polemicznych i edukacyjnych, które miały na celu szerzenie jego idei teologicznych i formowanie umysłów wiernych. Do najważniejszych jego dzieł zalicza się „Postylla domowa”, „Mały katechizm” oraz „Duży katechizm”. Te publikacje stanowiły podręczniki wiary dla zwolenników reformacji.

Twórczość muzyczna i hymn „Warownym grodem jest nasz Bóg”

Marcin Luter był również aktywnym kompozytorem pieśni kościelnych. Jego twórczość muzyczna przyczyniła się do ukształtowania protestanckiej tradycji muzycznej. Najsłynniejszym dziełem tego typu jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg” (Ein feste Burg ist unser Gott), który do dziś jest śpiewany i ceniony za swoją moc i głębię przesłania.

Kontrowersyjne poglądy i postawy Marcina Lutra

Stosunek do mniejszości, heretyków i osób oskarżanych o czary

W historii Marcina Lutra obecne są również kontrowersyjne poglądy. W jego pismach można odnaleźć nieprzychylne opinie dotyczące Żydów, Serbołużyczan, heretyków oraz osób oskarżanych o czary (czarownice). Te aspekty jego myśli stanowią przedmiot krytycznej analizy i debaty historycznej, wymagając ostrożnego rozpatrywania w kontekście epoki.

Specyficzne podejście do kultu maryjnego

Mimo że Marcin Luter odrzucił wiele tradycyjnych dogmatów katolickich, jego podejście do kultu maryjnego było specyficzne. Zachował on pewien szacunek dla Matki Bożej, co stanowiło odrębny punkt jego teologii i odróżniało go od niektórych innych reformatorów, podkreślając jej rolę jako matki Jezusa.

Dziedzictwo i upamiętnienie

Status świętego w Kościołach anglikańskich

Kościoły anglikańskie uznają Marcina Lutra za świętego. Obchodzą jego wspomnienie w rocznicę jego śmierci, czyli 18 lutego, co świadczy o jego trwałym wpływie na tradycję chrześcijańską.

Różnorodne oceny teologiczne postaci Lutra

Ocena postaci Marcina Lutra jest zróżnicowana. Podczas gdy protestanci widzą w nim niezłomnego bohatera wiary, który przywrócił pierwotną czystość ewangelii, część teologów katolickich postrzega go jako postać, która doprowadziła do anarchii kościelnej i rozłamu w Kościele. Z drugiej strony, Sobór Watykański II wykazał pewne uznanie dla słuszności niektórych jego postulatów, co pokazuje ewolucję postrzegania jego roli w historii chrześcijaństwa.

Pomniki, multimedia i dostęp do dokumentacji

Postać Marcina Lutra jest szeroko upamiętniona w przestrzeni publicznej. Liczne pomniki przypominają o jego zasługach i wpływie na historię. Bogata dokumentacja jego życia, w tym jego autografy oraz portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła, umożliwiając dalsze badania i poznawanie jego dziedzictwa.

Kalendarium życia Marcina Lutra

Kluczowe doktryny teologiczne Marcina Lutra

Marcin Luter był twórcą fundamentalnych zasad teologii protestanckiej, które wywarły ogromny wpływ na rozwój chrześcijaństwa. Jego nauczanie opierało się na kilku kluczowych założeniach:

• Sola Scriptura (Jedynie Pismo): Autorytet Pisma Świętego jako jedynego źródła wiary i nauki Kościoła.
• Sola Fide (Jedynie Wiara): Usprawiedliwienie wiernych następuje wyłącznie przez wiarę w Jezusa Chrystusa, a nie przez uczynki.
• Sola Gratia (Jedynie Łaska): Zbawienie jest darem Bożej łaski, a nie wynikiem ludzkich starań czy zasług.
• Solus Christus (Jedynie Chrystus): Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem a człowiekiem.
• Solum Verbum (Jedynie Słowo): Skupienie na Słowie Bożym jako centrum życia religijnego.

Dzieła literackie i twórczość muzyczna

Oprócz swojej działalności teologicznej i reformatorskiej, Marcin Luter pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki i muzyczny. Jego pisma miały na celu edukację wiernych i szerzenie nowych idei religijnych.

Do jego najważniejszych dzieł literackich i katechetycznych należą:

• „Postylla domowa”
• „Mały katechizm”
• „Duży katechizm”
• „Artykuły szmalkaldzkie”

Marcin Luter był również kompozytorem pieśni kościelnych. Jego najsłynniejszym dziełem w tej dziedzinie jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg”, który do dziś pozostaje ważnym elementem protestanckiego kultu.

Kult maryjny w teologii Lutra

Mimo że Marcin Luter odrzucił wiele tradycyjnych dogmatów katolickich, jego podejście do kultu maryjnego było specyficzne. Zachował on pewien szacunek dla Matki Bożej, co stanowiło odrębny punkt jego teologii i odróżniało go od niektórych innych reformatorów, podkreślając jej rolę jako matki Jezusa.

Dziedzictwo i upamiętnienie

Dziedzictwo Marcina Lutra jest wielowymiarowe i wciąż budzi dyskusje. Kościoły anglikańskie uznają go za świętego. Jego wspomnienie obchodzone jest 18 lutego. Protestanci postrzegają go jako kluczową postać w przywróceniu czystości ewangelii, podczas gdy niektórzy teologowie katoliccy widzą w nim przyczynę rozłamu w Kościele. Z drugiej strony, Sobór Watykański II wykazał pewne uznanie dla słuszności niektórych jego postulatów, co pokazuje ewolucję postrzegania jego roli w historii chrześcijaństwa.

Postać Lutra jest upamiętniona licznymi pomnikami. Bogata dokumentacja jego życia, w tym jego autografy oraz portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła, umożliwiając dalsze badania i poznawanie jego dziedzictwa.

Marcin Luter, jako teolog i reformator, zapoczątkował ruch, który na zawsze zmienił oblicze Europy. Jego kluczowym osiągnięciem był przekład Biblii na język niemiecki, który uczynił Pismo Święte dostępnym dla szerokich mas, a także jego niezłomna postawa w obronie zasad wiary, które uważał za pierwotne. Pamiętajmy, że jego odważne przemyślenia i działania, choć kontrowersyjne, otworzyły drogę do osobistego kontaktu każdego z nas ze Słowem Bożym i ukształtowały współczesne oblicze chrześcijaństwa.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Luter