Marc Chagall, urodzony 7 lipca 1887 roku w Lioznej lub Witebsku, podówczas części Imperium Rosyjskiego, jest postacią, która na stałe zapisała się w annałach sztuki światowej jako jeden z najwybitniejszych i najbardziej oryginalnych malarzy XX wieku. Jego życie, przepełnione artystyczną pasją i naznaczone osobistymi doświadczeniami, zakończyło się 28 marca 1985 roku w Saint-Paul-de-Vence we Francji, w wieku 97 lat, czyniąc go ostatnim żyjącym przedstawicielem pierwszej generacji europejskich modernistów. Prawdziwe imię artysty brzmiało Moishe Shagal, a jego twórczość, głęboko zakorzeniona w żydowskim folklorze i idyllicznych wspomnieniach z dzieciństwa, stanowiła unikalną syntezę różnych tożsamości narodowych – rosyjskiej, francuskiej i żydowskiej. Chagall zasłynął nie tylko jako wirtuoz malarstwa i grafiki, ale przede wszystkim jako twórca monumentalnych witraży, a jego ikoniczne obrazy, w tym słynny „Skrzypek”, stały się inspiracją dla kultury masowej, znajdując odzwierciedlenie w tak znanych dziełach jak musical „Skrzypek na dachu”.
Marc Chagall był dwukrotnie żonaty; pierwszą żoną, muzą i bratnią duszą, była Bella Rosenfeld, która zmarła w 1944 roku, a później związał się z Valentiną (Vavą) Brodsky. Jego długowieczność pozwoliła mu na stworzenie niezwykle bogatego i zróżnicowanego dorobku artystycznego, obejmującego dzieła ceramiczne, witraże, malarstwo i scenografię, a jego sztuka, choć czerpiąca z elementów kubizmu, symbolizmu i fowizmu, zawsze pozostawała niepowtarzalna i głęboko osobista. Marc Chagall, urodzony jako Mojsza Zacharowicz Szagałow, pozostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś fascynuje i inspiruje miłośników sztuki na całym świecie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na marzec 2024 roku Marc Chagall miałby 136 lat.
- Żona/Mąż: Bella Rosenfeld, Valentina Brodsky
- Dzieci: Ida Chagall
- Zawód: Malarz, grafik, twórca witraży
- Główne osiągnięcie: Stworzenie unikalnego stylu artystycznego łączącego folklor żydowski z europejskim modernizmem, monumentalne dzieła witrażowe.
Podstawowe informacje o Marcu Chagallu
Marc Chagall, a właściwie Moishe Shagal, urodził się 7 lipca 1887 roku w Lioznej, lub według innych źródeł, w samym Witebsku, na terenie ówczesnego Imperium Rosyjskiego. Jego prawdziwe nazwisko jest wariantem powszechnego w społecznościach lewickich nazwiska Segal. Dopiero po przeprowadzce do Francji zdecydował się na bardziej rozpoznawalną formę swojego nazwiska – Marc Chagall. Artysta zmarł 28 marca 1985 roku w Saint-Paul-de-Vence we Francji, osiągając imponujący wiek 97 lat. Jego długie życie i twórczość uczyniły go ostatnim ocalałym przedstawicielem pierwszej generacji europejskich modernistów.
Prawdziwe nazwisko, pochodzenie i tożsamość
Prawdziwe imię Marca Chagalla brzmiało Moishe Shagal, będące odmianą nazwiska Segal, typowego dla rodzin żydowskich. Nazwisko to, jak i cała jego tożsamość, ewoluowały na przestrzeni życia. Po przeprowadzce do Francji przyjął formę Marc Chagall, która stała się znana na całym świecie. Chagall przez całe swoje życie balansował między różnymi tożsamościami, określając się w różnych okresach jako artysta rosyjski, francuski lub żydowski. Jego głębokie zakorzenienie w kulturze żydowskiej było fundamentalne dla jego twórczości, kształtując unikalny styl, inspirowany folklorem i wspomnieniami z dzieciństwa.
Data i miejsce urodzenia
Marc Chagall urodził się 6 lipca 1887 roku. Dwie lokalizacje są podawane jako miejsce jego narodzin: Liozna, niewielka miejscowość w pobliżu Witebska, lub sam Witebsk. Oba miasta znajdowały się wówczas na terenie Imperium Rosyjskiego, a współcześnie należą do Białorusi. To właśnie Witebsk, miasto jego dzieciństwa, stało się dla Chagalla synonimem „Rosyjskiego Toledo”, jak nazwał je malarz Ilja Repin, kształtując jego wyobraźnię wizualną na całe życie.
Długowieczność i data śmierci
Marc Chagall zmarł 28 marca 1985 roku, przeżywszy 97 lat. Jego długowieczność pozwoliła mu na stworzenie niezwykle bogatego dorobku artystycznego i pozostawienie trwałego śladu w historii sztuki. Został zapamiętany jako ostatni ocalały z pierwszej generacji europejskich modernistów. Jego życie zakończyło się w Saint-Paul-de-Vence we Francji, miejscowości, która stała się jego domem w późniejszych latach.
Rodzina i życie prywatne Marca Chagalla
Życie osobiste Marca Chagalla było głęboko splecione z jego twórczością, a kobiety, które go otaczały, odgrywały w nim kluczowe role, inspirując go i wspierając. Jego korzenie rodzinne sięgały tradycyjnej społeczności żydowskiej, co wywarło znaczący wpływ na jego artystyczną wizję. Pomimo trudnych początków, determinacja jego matki oraz późniejsze związki uczuciowe ukształtowały jego ścieżkę artystyczną i osobistą. Jedyną córką Chagalla była Ida Chagall, która odegrała znaczącą rolę w promocji i zarządzaniu spuścizną artystyczną ojca.
Dzieciństwo i rodzina pochodzenia
Marc Chagall był najstarszym z dziewięciorga dzieci Khatskla (Zachara) Shagala i Feige-Ite. Dorastał w domu, w którym koncepcja bycia artystą była całkowicie obca jego najbliższym. Jego ojciec wykonywał ciężką pracę fizyczną u kupca śledzi, przenosząc beczki, co Chagall opisywał jako „pracę galernika”. To podkreślało trudne warunki materialne, w jakich dorastał artysta. Kluczową rolę w jego edukacji odegrała matka, która z determinacją walczyła o jego dostęp do lepszego wykształcenia, przekupując dyrektora gimnazjum kwotą 50 rubli, aby przyjął jej syna, pomimo obowiązujących wówczas kwot dla osób pochodzenia żydowskiego.
Pierwsze małżeństwo z Bellą Rosenfeld
W 1915 roku Marc Chagall poślubił Bellę Rosenfeld, którą poznał w rodzinnym Witebsku. Określał ją jako swoją bratnią duszę, a Bella stała się jego muzą aż do swojej śmierci w 1944 roku. Jej obecność i osobowość zainspirowały wiele jego dzieł, nadając im niezwykłą głębię emocjonalną i poetycką. Ich związek był fundamentem artystycznej i osobistej drogi Chagalla przez wiele lat.
Drugie małżeństwo z Valentiną Brodsky
Po śmierci Belli Rosenfeld, w 1952 roku Marc Chagall ożenił się po raz drugi, tym razem z Valentiną (Vavą) Brodsky. Towarzyszyła ona artyście w późnym okresie jego życia i twórczości, wnosząc nową energię i wsparcie w jego dalszych artystycznych poszukiwaniach.
Kariera artystyczna i edukacja Marca Chagalla
Droga Marca Chagalla do sławy artystycznej była naznaczona determinacją, walką z systemowymi barierami i nieustannym poszukiwaniem własnego języka wyrazu. Od wczesnych lat szkolnych, przez naukę u wybitnych mistrzów, aż po okres paryskiego modernizmu i działalność w rewolucyjnej Rosji, jego kariera stanowiła pasmo dynamicznego rozwoju i artystycznych odkryć. Lata spędzone w Nowym Jorku podczas II wojny światowej również odcisnęły piętno na jego twórczości, wprowadzając nowe perspektywy.
Początki edukacji i bariery
Ze względu na swoje żydowskie pochodzenie, początkowa edukacja Marca Chagalla była ograniczona do żydowskiej szkoły religijnej. Pokonanie tych systemowych barier było możliwe dzięki niezłomnej determinacji jego matki, która zapewniła mu możliwość nauki w regularnym liceum. Ta wczesna walka o dostęp do edukacji podkreślała trudności, z jakimi borykały się osoby żydowskiego pochodzenia w ówczesnym społeczeństwie.
Pierwszy nauczyciel w Witebsku
W 1906 roku Chagall rozpoczął naukę malarstwa w studiu Yehudy Pena we Witebsku. Pen, widząc talent młodego artysty i jego brak środków finansowych, udzielał mu lekcji za darmo. Był to pierwszy formalny krok Chagalla w kierunku kariery artystycznej, który otworzył mu drzwi do dalszego rozwoju.
Studia w Petersburgu i nauka u Baksta
W tym samym roku, w 1906 roku, Marc Chagall przeniósł się do Petersburga. Miasto to, będące stolicą Imperium Rosyjskiego, miało dla Żydów ograniczony dostęp, dlatego artysta musiał posłużyć się tymczasowym paszportem pożyczonym od przyjaciela. W latach 1908–1910 Chagall kształcił się pod okiem Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Jelizawiety Zwancewej. Tam zetknął się z nowoczesnym projektowaniem scenografii, co miało znaczący wpływ na jego późniejszą twórczość, zwłaszcza w zakresie prac teatralnych.
Pierwszy okres paryski i uznanie
W 1910 roku Marc Chagall wyjechał do Paryża, gdzie zamieszkał w artystycznej kolonii La Ruche. W tym okresie artysta skupił się na emocjonalnym kolorze i folklorze, tworząc prace, które wyróżniały się na tle ówczesnej sceny artystycznej. Jego unikalny styl zyskał uznanie nie tyle wśród malarzy, co wśród poetów, takich jak Blaise Cendrars i Guillaume Apollinaire, którzy dostrzegli w jego dziełach nową jakość i głębię wyrazu. Wyjazd do Paryża był kluczowym momentem w jego karierze, otwierając go na nowe idee i inspiracje.
Działalność w rewolucyjnej Rosji
Po powrocie do Rosji i wybuchu rewolucji bolszewickiej, Chagall stał się jednym z czołowych artystów awangardowych. Jego zaangażowanie w życie artystyczne kraju przejawiało się w założeniu Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Witebsku oraz Ludowej Szkoły Artystycznej. W 1918 roku objął stanowisko komisarza sztuk pięknych w obwodzie witebskim, co świadczyło o jego znaczącej pozycji w nowym systemie.
Ucieczka do USA podczas II wojny światowej
W obliczu zagrożenia ze strony nazistowskiej okupacji Francji, w 1941 roku Marc Chagall musiał uciekać. Przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie spędził siedem lat. Pobyt w Stanach Zjednoczonych, choć wymuszony wojennymi okolicznościami, był dla artysty kolejnym ważnym etapem, podczas którego kontynuował swoją pracę twórczą.
Style, techniki i najważniejsze dzieła Marca Chagalla
Twórczość Marca Chagalla charakteryzuje się niezwykłą oryginalnością i głęboką emocjonalnością. Choć czerpał z różnych nurtów sztuki XX wieku, wypracował własny, niepowtarzalny styl, który do dziś fascynuje widzów. Jego dzieła, od malarstwa po monumentalne witraże, są świadectwem bogactwa wyobraźni i mistrzowskiego opanowania techniki.
Unikalny styl artystyczny
Styl Marca Chagalla jest trudny do jednoznacznego zaszufladkowania. Choć syntetyzował elementy kubizmu, symbolizmu i fowizmu, jego prace zawsze pozostawały głęboko zakorzenione w żydowskim folklorze i wspomnieniach z rodzinnego Witebska. Ten unikalny styl, często określany jako „marzenie senne”, charakteryzuje się surrealistycznymi wizjami, unoszącymi się postaciami i intensywną symboliką. Pablo Picasso, wielki mistrz kubizmu, miał o Chagallu powiedzieć, że po śmierci Matisse’a, Chagall będzie jedynym malarzem, który naprawdę rozumie, czym jest kolor. To porównanie podkreśla wagę barwy w jego dziełach i jego wyjątkowe wyczucie kompozycji kolorystycznych.
Witraże jako monumentalne osiągnięcie
Marc Chagall zdobył światową sławę jako twórca witraży. Jego prace w tej dziedzinie to nie tylko dzieła sztuki sakralnej, ale także monumentalne realizacje, które ozdobiły ważne budynki na całym świecie. Witraże te charakteryzują się żywymi kolorami, dynamicznymi formami i bogatą narracją, wprowadzając światło i barwę w przestrzeń.
Okna Jerozolimskie
Jednym z najbardziej znanych dzieł Chagalla w tej technice są „Okna Jerozolimskie”, stworzone dla szpitala Hadassah w Jerozolimie w 1962 roku. Te dwanaście witraży, reprezentujących dwanaście plemion Izraela, jest arcydziełem sztuki sakralnej, łączącym tradycję z nowoczesnością.
Witraże w katedrach i dla ONZ
Chagall projektował również witraże dla historycznych katedr, w tym dla katedry w Reims i Metzu. W 1964 roku stworzył monumentalne okna dla siedziby Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, zatytułowane „Pokój”. Te realizacje potwierdzają jego umiejętność adaptacji swojego stylu do różnych kontekstów i potrzeb.
Prace sceniczne i kostiumy
Talent Marca Chagalla wykraczał poza malarstwo i witraże. Artysta projektował również scenografie i kostiumy do przedstawień teatralnych i baletowych. Jednym z jego znaczących dokonań w tej dziedzinie była praca nad baletem „Aleko” w 1942 roku. Jego wizje sceniczne, pełne kolorów i fantazji, wnosiły unikalną perspektywę do świata teatru.
Inspiracja dla „Skrzypka na dachu”
Obraz Marca Chagalla „Skrzypek” z 1912 roku stał się bezpośrednią inspiracją dla tytułu i motywu przewodniego słynnego musicalu „Skrzypek na dachu”. To jeden z przykładów, jak sztuka Chagalla przeniknęła do szerszej kultury, stając się rozpoznawalnym symbolem.
Plafon Opery Paryskiej
W 1963 roku, na zlecenie francuskiego ministra kultury André Malraux, Marc Chagall namalował monumentalny plafon w Palais Garnier, czyli Operze Paryskiej. To imponujące dzieło, obejmujące ponad 200 metrów kwadratowych, przedstawia sceny z historii opery i baletu, będąc jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych i prestiżowych dokonań malarskich.
Kontrowersje i trudne doświadczenia
Życie Marca Chagalla nie było wolne od trudności i dramatycznych wydarzeń, które głęboko wpłynęły na jego osobowość i twórczość. Doświadczenia pogromów, prześladowania Żydów i nazistowska kampania przeciwko sztuce zdegenerowanej odcisnęły trwałe piętno na jego życiu i sztuce, zmuszając go do ucieczki i walki o zachowanie swojego dziedzictwa.
Doświadczenie pogromów
W dzieciństwie Marc Chagall był świadkiem pogromów, które stanowiły przerażający element życia społeczności żydowskiej w Imperium Rosyjskim. Wspominał moment, gdy w obliczu przemocy musiał zaprzeczyć swojemu żydowskiemu pochodzeniu, aby uniknąć śmierci. Te traumatyczne przeżycia znalazły odzwierciedlenie w jego późniejszych pracach, gdzie często pojawiają się motywy cierpienia, ale także nadziei i wytrwałości.
Nazistowska kampania przeciwko sztuce i grabież dzieł
W latach 30. XX wieku, wraz z dojściem nazistów do władzy w Niemczech, twórczość Marca Chagalla została uznana za „sztukę zdegenerowaną”. Jego prace były usuwane z niemieckich muzeów, a niektóre z nich, jako symbole sztuki niepożądanej przez reżim, zostały zniszczone lub spalone. To prześladowanie i zniszczenie jego sztuki zmusiło artystę do opuszczenia Europy i ucieczki do Stanów Zjednoczonych.
Restytucja skradzionych obrazów
Okres II wojny światowej i nazistowskiej okupacji wiązał się z masową grabieżą dzieł sztuki, w tym obrazów Marca Chagalla. Po wojnie wiele z tych skradzionych prac stało się przedmiotem długotrwałych procesów o restytucję, w których spadkobiercy i instytucje walczyli o odzyskanie zagrabionych dzieł. Historia ta podkreśla brutalność reżimu nazistowskiego i jego wpływ na losy artystów i ich spuścizny.
Ciekawostki z życia artysty
Oto kilka interesujących faktów, które rzucają dodatkowe światło na postać Marca Chagalla.
Niecodzienne aspekty biografii
- Przynależność do loży wolnomularskiej Wielki Orient Ludów Rosji.
- Witebsk określany przez Ilję Repina jako „Rosyjskie Toledo”, co miało wpływ na wizualną wyobraźnię Chagalla.
- Muzeum Marca Chagalla mieszczące się w jego domu rodzinnym w Witebsku.
Chronologia życia i kariery Marca Chagalla
Życie i kariera Marca Chagalla to fascynująca podróż przez kluczowe momenty historii sztuki XX wieku. Poniższe zestawienie przedstawia najważniejsze daty i wydarzenia z jego życia.
Kluczowe daty i wydarzenia
- 1887: Narodziny Marca Chagalla (6/7 lipca) w Lioznej lub Witebsku.
- 1906: Rozpoczęcie nauki w studiu Yehudy Pena we Witebsku.
- 1906: Przeprowadzka do Petersburga i rozpoczęcie studiów.
- 1908–1910: Nauka u Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Jelizawiety Zwancewej.
- 1910: Wyjazd do Paryża i zamieszkanie w kolonii artystycznej La Ruche.
- 1910–1914: Pierwszy okres paryski, uznanie poetów.
- 1912: Namalowanie obrazu „Skrzypek”, który stał się inspiracją dla musicalu „Skrzypek na dachu”.
- 1914: Powrót do Rosji.
- 1915: Małżeństwo z Bellą Rosenfeld.
- 1917: Po wybuchu rewolucji bolszewickiej, Chagall staje się czołowym artystą awangardowym.
- 1918: Założenie Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Ludowej Szkoły Artystycznej w Witebsku.
- 1922: Wyjazd z Rosji.
- 1941: Ucieczka z okupowanej Francji do Nowego Jorku.
- 1942: Projekt scenografii i kostiumów do baletu „Aleko”.
- 1944: Śmierć Belli Rosenfeld.
- 1948: Powrót do Francji (po wojnie).
- 1952: Drugie małżeństwo z Valentiną Brodsky.
- 1962: Stworzenie „Okien Jerozolimskich” w Izraelu.
- 1963: Namalowanie plafonu w Operze Paryskiej.
- 1964: Stworzenie okien dla siedziby ONZ w Nowym Jorku („Pokój”).
- 1985: Śmierć Marca Chagalla (28 marca) w Saint-Paul-de-Vence.
Najważniejsze dzieła i osiągnięcia
Dorobek artystyczny Marca Chagalla jest niezwykle bogaty i zróżnicowany. Obejmuje malarstwo, grafikę, ceramikę, scenografię oraz monumentalne realizacje witrażowe, które przyniosły mu światowe uznanie.
Wybrane dzieła i projekty
- Malarstwo: „Skrzypek” (1912), liczne obrazy inspirowane folklorem żydowskim i wspomnieniami z dzieciństwa.
- Witraże:
- „Okna Jerozolimskie” w Izraelu (1962)
- Witraże dla katedr w Reims i Metzu
- Okna dla siedziby ONZ w Nowym Jorku, pt. „Pokój” (1964)
- Prace sceniczne i kostiumy: Scenografia i kostiumy do baletu „Aleko” (1942).
- Monumentalne malarstwo: Plafon w Operze Paryskiej (Palais Garnier) (1963).
Warto wiedzieć: Marc Chagall jest często uznawany za jednego z prekursorów surrealizmu, choć sam artysta nigdy nie identyfikował się z tym nurtem, preferując określenie „symbolista” lub po prostu „malarz”.
Rodzina i bliscy Marca Chagalla
Życie prywatne Marca Chagalla było silnie związane z jego twórczością, a dwie kobiety odegrały w nim kluczową rolę, stając się jego muzami i życiowymi partnerkami.
Członkowie najbliższej rodziny
- Ojcowie: Khatskel (Zachara) Shagal
- Matka: Feige-Ite
- Siostry i bracia: Marc Chagall był najstarszym z dziewięciorga dzieci.
- Pierwsza żona: Bella Rosenfeld (poślubiona w 1915 roku).
- Druga żona: Valentina (Vava) Brodsky (poślubiona w 1952 roku).
- Córka: Ida Chagall.
Kluczowe etapy kariery artystycznej
Kariera Marca Chagalla rozwijała się dynamicznie, naznaczona przełomowymi momentami i artystycznymi poszukiwaniami.
| Okres | Wydarzenia kluczowe |
|---|---|
| 1906–1910 | Nauka w Petersburgu, m.in. u Léona Baksta. |
| 1910–1914 | Pierwszy okres paryski, nawiązanie kontaktów z poetami. |
| Lata rewolucji w Rosji | Działalność awangardowa, założenie szkoły artystycznej w Witebsku. |
| 1941–1948 | Okres pobytu w Nowym Jorku podczas II wojny światowej. |
| Po 1948 | Powrót do Francji, kontynuacja twórczości, praca nad witrażami i monumentalnymi dziełami. |
Kontrowersje i trudne doświadczenia
Życie Marca Chagalla naznaczone było również trudnymi momentami, które odcisnęły piętno na jego twórczości i postrzeganiu przez społeczeństwo.
Prześladowania i represje
- Świadek pogromów w dzieciństwie.
- Twórczość uznana za „sztukę zdegenerowaną” przez nazistów w latach 30.
- Usuwanie i niszczenie jego dzieł z niemieckich muzeów.
- Konieczność ucieczki z okupowanej Francji.
- Przypadki grabieży dzieł przez nazistów i późniejsze procesy o restytucję.
Marc Chagall, dzięki swojej unikalnej wizji i niezłomnej postawie, pozostawił po sobie dziedzictwo, które wykracza poza granice czasu i kultury, dowodząc, że sztuka może być zarówno osobistym wyrazem, jak i uniwersalnym przesłaniem. Jego zdolność do przekształcania osobistych doświadczeń w ponadczasowe dzieła sprawia, że pozostaje on jedną z najbardziej fascynujących postaci w historii sztuki XX wieku.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jakie są najważniejsze dzieła Marcu Chagalla?
Do najważniejszych dzieł Marcu Chagalla zalicza się „Ja i moja wioska”, „Urodziny” oraz „Nad miastem”. Wiele jego prac charakteryzuje się baśniową atmosferą i symbolicznym przedstawieniem rzeczywistości.
Jakiej narodowości był Marc Chagall?
Marc Chagall był pochodzenia rosyjsko-żydowskiego. Urodził się w witebsku na terenie dzisiejszej Białorusi, która wówczas należała do Imperium Rosyjskiego.
Gdzie są obrazy Chagalla?
Obrazy Chagalla można podziwiać w wielu prestiżowych muzeach na całym świecie, takich jak Muzeum Narodowe w Paryżu, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku czy Muzeum Chagalla w Nicei. Jego dzieła znajdują się również w kolekcjach prywatnych.
W jakim stylu malował Chagall?
Chagall tworzył w unikalnym stylu, który trudno jednoznacznie zaklasyfikować, często określany jako symbolizm, surrealizm lub prymitywizm. Jego prace łączą elementy sztuki ludowej, judaizmu oraz osobistych wspomnień, tworząc niepowtarzalną narrację wizualną.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marc_Chagall
