Dolly Parton: Jolene, Miley Cyrus, Queen Latifah i Królowa Country

1

Dolly Parton, urodzona 19 stycznia 1946 roku, to legendarna amerykańska piosenkarka, autorka tekstów, aktorka i filantropka, powszechnie uznawana za „Królową Muzyki Country”. Na styczeń 2024 roku artystka ma 78 lat. Jej wieloletnie małżeństwo z Carlem Deanem, zawarte w 1966 roku i trwające blisko 60 lat, było ważnym elementem jej życia osobistego. Znana z niezliczonych hitów, takich jak „Jolene” czy „I Will Always Love You”, oraz charyzmatycznej osobowości, Dolly Parton zbudowała globalne imperium rozrywkowe, jednocześnie aktywnie angażując się w działalność charytatywną, w tym wspierając badania nad szczepionkami i prawa mniejszości. Jako jedna z najbardziej utytułowanych wykonawczyń w historii muzyki country, Dolly Parton wywarła nieoceniony wpływ na gatunek, zyskując status ikony. Jej kariera, trwająca nieprzerwanie od ponad 60 lat, obejmuje nie tylko sukcesy muzyczne, ale także role aktorskie, działalność biznesową oraz rozległą filantropię, co czyni ją postacią o wszechstronnym wpływie na kulturę i społeczeństwo.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 78 lat (na styczeń 2024)
• Żona/Mąż: Carl Dean (małżeństwo od 1966 do 2025)
• Dzieci: Brak
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, aktorka, filantropka, bizneswoman
• Główne osiągnięcie: Uznawana za „Królową Muzyki Country”, z niezliczonymi hitami i wszechstronnym wpływem na kulturę.

Dolly Parton: Królowa Muzyki Country – Biografia Ikony

Dolly Rebecca Parton przyszła na świat 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center w stanie Tennessee. Jest powszechnie uznawana za jedną z najbardziej wpływowych i utytułowanych artystek w historii muzyki country, zyskując zasłużony przydomek „Queen of Country”. Jej kariera, która rozciąga się na ponad sześć dekad, wykracza daleko poza samą działalność muzyczną; Dolly Parton jest również cenioną autorką tekstów, multiinstrumentalistką, aktorką, filantropką i wpływową bizneswoman. W styczniu 2026 roku będzie obchodzić swoje 80. urodziny, jednak jej energia i aktywność sceniczna niezmiennie budzą podziw.

Rodzina i życie prywatne Dolly Parton

Skromne początki w wielodzietnej rodzinie

Dolly Parton jest czwartym z dwanaściorga dzieci Avie Lee Caroline i Roberta Lee Partona Sr. Jej matka, Avie Lee, doświadczyła aż 11 ciąż w ciągu 20 lat, w tym jednej bliźniaczej, rodząc dwanaścioro dzieci, zanim ukończyła 35. rok życia. Artystka często wspomina, że jej narodziny zostały opłacone przez ojca workiem mąki kukurydzianej, przekazanym lekarzowi misyjnemu. Dzieciństwo Dolly Parton było naznaczone skrajnym ubóstwem; rodzina mieszkała w jednoizbowej chacie pozbawionej podstawowych wygód, co głęboko ukształtowało jej życiową perspektywę i stało się inspiracją dla wielu utworów, w tym przejmującego „Coat of Many Colors”.

Wpływ rodziców na rozwój: ojciec jako inspiracja biznesowa, matka jako źródło muzycznych talentów

Ojciec Dolly, Robert Lee „Lee” Parton, choć niepiśmienny dzierżawca i rolnik, był dla niej wzorem inteligencji biznesowej. Dolly uważała go za jednego z najmądrzejszych ludzi biznesu, jakich poznała. Muzyczne zdolności artystki mają swoje korzenie w matce, Avie Lee, która mimo słabego zdrowia i trudnych warunków życia, potrafiła bawić dzieci folklorem z gór Smoky Mountains oraz starymi balladami. Wpływ matki na jej muzyczne dziedzictwo jest nie do przecenienia.

Długoletnie małżeństwo z Carlem Deanem

W 1966 roku Dolly Parton poślubiła Carla Deana. Ich związek przetrwał blisko 60 lat, aż do śmierci Carla w 2025 roku, stanowiąc ważny filar jej życia osobistego i symbol stabilności w świecie show-biznesu.

Religijne wychowanie i jego wpływ

Dolly Parton dorastała w bardzo religijnym środowisku Kościoła Bożego (Pentekostalizm) w Cleveland, Tennessee. Jej dziadek pełnił tam funkcję pastora, co z pewnością miało wpływ na jej duchowość i światopogląd, kształtując jej wartości i podejście do życia.

Kariera muzyczna Dolly Parton

Debiut i pierwsze kroki w branży muzycznej

Kariera muzyczna Dolly Parton rozpoczęła się już w dzieciństwie. Występowała w lokalnym radiu i telewizji, a w wieku zaledwie 13 lat nagrała swój pierwszy singiel „Puppy Love”. Po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, dzień później spakowała się i wyjechała do Nashville, by z determinacją realizować swoje marzenia o karierze muzycznej. Warto wspomnieć, że jej drugie imię, Rebecca, zostało nadane na cześć matczynej pra-pra-babci, co dodaje osobistego wymiaru jej tożsamości.

Przełom jako autorka tekstów dla innych artystów

Zanim Dolly Parton stała się rozpoznawalną gwiazdą, odnosiła znaczące sukcesy jako autorka tekstów dla innych wykonawców. W 1966 roku napisała dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa, co otworzyło jej drzwi do dalszych możliwości w branży muzycznej i potwierdziło jej talent kompozytorski.

Era współpracy z Porterem Wagonerem i wspólne hity

W 1967 roku Dolly Parton dołączyła do obsady programu „The Porter Wagoner Show”. Ta współpraca zapoczątkowała serię sześciu lat wspólnych hitów i znacząco przyczyniła się do jej rozpoznawalności. Początkowo publiczność była niechętna, domagając się powrotu poprzedniczki Wagonera, Normy Jean, jednak Dolly szybko zdobyła serca fanów swoją charyzmą i talentem.

Sukces utworu „I Will Always Love You” i decyzja biznesowa dotycząca Elvisa Presleya

W 1974 roku Dolly Parton napisała utwór „I Will Always Love You” jako wyraz pożegnania zawodowego z Porterem Wagonerem. Piosenka ta, w późniejszych latach rozsławiona przez Whitney Houston, stała się światowym fenomenem. Decyzja Dolly o nieoddaniu połowy praw autorskich do tego utworu Elvisowi Presleyowi, gdy ten wyraził chęć jego wykonania, przyniosła jej miliony dolarów zysku, co świadczy o jej niezwykłej bystrości biznesowej i umiejętności chronienia swojego dorobku.

Rekordowe osiągnięcia na listach przebojów Billboard (singli i albumów country)

Dolly Parton jest rekordzistką pod względem liczby singli na 1. miejscu listy Billboard country – ma ich aż 25. Ponadto, może poszczycić się imponującą liczbą 44 albumów w Top 10 tego samego zestawienia, co jest wynikiem nieosiągalnym dla większości artystów. W 2023 roku magazyn Rolling Stone sklasyfikował ją na 27. miejscu listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów, co jest wyrazem jej trwałego wpływu na muzykę.

Eksploracja gatunku rockowego i sukces albumu „Rockstar”

W 2023 roku Dolly Parton udowodniła swoją wszechstronność gatunkową, wydając 49. album studyjny „Rockstar”. Płyta ta stała się jej najwyżej notowaną w historii na liście Billboard 200, zajmując 3. miejsce, co potwierdza jej zdolność do odnalezienia się w każdym gatunku muzycznym i utrzymania świeżości artystycznej.

Imponujący dorobek kompozytorski: liczba napisanych piosenek i ich znaczenie

W ciągu swojej 60-letniej kariery Dolly Parton skomponowała ponad 3000 piosenek. Wśród nich znajdują się nieśmiertelne klasyki takie jak „Jolene”, „Coat of Many Colors” czy „9 to 5”. Warto wspomnieć, że w jednym z wywiadów artystka wyznała, iż dwa ze swoich największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – napisała podczas tej samej, nocnej sesji twórczej. W 1986 roku została wprowadzona do Nashville Songwriters Hall of Fame, co potwierdziło jej status jako wybitnej kompozytorki.

Kariera aktorska i filmowa Dolly Parton

Debiut kinowy w hicie „9 to 5” i nominacja do Złotego Globu

W 1980 roku Dolly Parton zadebiutowała na wielkim ekranie w komedii „9 to 5”. Rola w tym filmie przyniosła jej nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki, otwierając nowy, ekscytujący rozdział w jej karierze artystycznej.

Kultowe role w filmach takich jak „The Best Little Whorehouse in Texas” i „Steel Magnolias”

Po sukcesie „9 to 5”, Parton wystąpiła w szeregu popularnych produkcji, w tym w filmie „The Best Little Whorehouse in Texas” z 1982 roku oraz w kultowych „Steel Magnolias” z 1989 roku. Warto dodać, że jej firma zarządza również popularną siecią teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”, co pokazuje jej wszechstronność jako przedsiębiorcy.

Nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Kolekcja najważniejszych trofeów muzycznych (Grammy, Emmy)

Dolly Parton jest laureatką 11 nagród Grammy oraz 3 nagród Emmy, co świadczy o jej dominacji w świecie muzyki i telewizji. Była również nominowana do dwóch Oscarów i sześciu Złotych Globów, co podkreśla jej wszechstronność artystyczną i uznanie w różnych dziedzinach sztuki.

Honorowe Oscary i uznania państwowe

W 2025 roku ogłoszono, że Dolly Parton otrzyma nagrodę Jean Hersholt Humanitarian Award, czyli honorowego Oscara, w 2026 roku. Została również uhonorowana National Medal of Arts w 2004 roku oraz prestiżowym wyróżnieniem Kennedy Center Honors w 2006 roku. Swoją gwiazdę na Hollywood Walk of Fame otrzymała już w 1984 roku, co jest trwałym symbolem jej wpływu na kulturę.

Dolly Parton jako bizneswoman i filantropka

Imperium Dollywood: parki tematyczne i inne przedsiębiorstwa

Dolly Parton jest współwłaścicielką The Dollywood Company, która zarządza popularnym parkiem tematycznym Dollywood oraz parkiem wodnym Splash Country. To tylko jeden z elementów jej rozległego imperium biznesowego. Wydawała muzykę pod wieloma szyldami, w tym we własnych wytwórniach „Dolly” i „Butterfly”. Szacuje się, że sprzedała ponad 100 milionów płyt na całym świecie, co czyni ją jedną z najlepiej sprzedających się artystek muzycznych w historii i świadczy o jej globalnym zasięgu.

Fundacja Dollywood: wsparcie edukacji i walka z ubóstwem

Działalność filantropijna Dolly Parton jest równie imponująca co jej kariera artystyczna. Założyła Fundację Dollywood, organizację charytatywną skupiającą się na wspieraniu edukacji i walce z ubóstwem we wschodnim Tennessee. Jej fundacja jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci. W 2024 roku wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’” wspólnie z siostrą Rachel, podkreślając silne więzi rodzinne i wspominając rodzinne posiłki mimo panującej biedy.

Wkład w walkę z pandemią COVID-19 i wsparcie dla praw mniejszości

Dolly Parton znacząco wsparła finansowo badania nad szczepionką Moderna przeciwko COVID-19, co stało się szeroko komentowanym aktem hojności i dowodem jej zaangażowania w dobro społeczne. Jest również znana z aktywnego wspierania praw osób LGBT (gay rights), co pokazuje jej otwartość, tolerancję i zaangażowanie w promowanie równości.

Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Dolly Parton

Początki kariery i inspiracje

Dolly Parton jest czwartym z dwunastu dzieci Avie Lee Caroline i Roberta Lee Partona Sr. Jej ojciec, Robert Lee „Lee” Parton, był niepiśmiennym dzierżawcą i rolnikiem, którego Dolly uważała za jednego z najmądrzejszych ludzi biznesu. Muzyczne zdolności artystki przypisuje matce, Avie Lee, która mimo słabego zdrowia, zabawiała dzieci folklorem z gór Smoky Mountains oraz starymi balladami. Jej drugie imię, Rebecca, zostało nadane na cześć matczynej pra-pra-babci. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i pomógł jej stawiać pierwsze kroki w branży. Swoje dzieciństwo opisała jako „dirt poor” (skrajnie biedne), a trudne warunki dorastania stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”.

Kluczowe momenty kariery muzycznej

Karierę rozpoczęła jako dziecko w lokalnym radiu i TV, a w wieku 13 lat nagrała swój pierwszy singiel „Puppy Love”. Przełom nastąpił, gdy zaczęła pisać dla innych, tworząc dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa w 1966 roku. W 1967 roku dołączyła do programu „The Porter Wagoner Show”, co zapoczątkowało sześcioletnią serię wspólnych hitów. W 1974 roku napisała utwór „I Will Always Love You” jako pożegnanie zawodowe z Wagonerem; piosenka stała się światowym fenomenem. Decyzja Dolly o nieoddaniu połowy praw autorskich Elvisowi Presleyowi do „I Will Always Love You” przyniosła jej miliony dolarów zysku. Przez całą swoją 60-letnią karierę skomponowała ponad 3000 piosenek, w tym takie klasyki jak „Jolene”, „Coat of Many Colors” oraz „9 to 5”. W 2023 roku jej album „Rockstar” osiągnął 3. miejsce na liście Billboard 200.

Najważniejsze osiągnięcia Dolly Parton

• 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country
• 44 albumy w Top 10 country
• Ponad 3000 skomponowanych piosenek
• 11 nagród Grammy
• 3 nagrody Emmy
• Nominacje do 2 Oscarów i 6 Złotych Globów
• Nagroda Jean Hersholt Humanitarian Award (honorowy Oscar) przyznana w 2026 roku
• National Medal of Arts (2004)
• Kennedy Center Honors (2006)
• Gwiazda na Hollywood Walk of Fame (1984)
• Miejsce na 27. pozycji listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów magazynu Rolling Stone (2023)
• Sprzedaż ponad 100 milionów płyt na całym świecie

Wybrane filmy z udziałem Dolly Parton

• „9 to 5” (1980)
• „The Best Little Whorehouse in Texas” (1982)
• „Steel Magnolias” (1989)

Działalność filantropijna Dolly Parton

• Fundacja Dollywood: wspieranie edukacji i walka z ubóstwem we wschodnim Tennessee
• Wsparcie finansowe dla badań nad szczepionką Moderna przeciwko COVID-19
• Aktywne wsparcie dla praw osób LGBT

Warto wiedzieć: Dwa z jej największych hitów, „Jolene” oraz „I Will Always Love You”, zostały napisane podczas tej samej, nocnej sesji twórczej.

Dolly Parton to artystka, która udowodniła, że odwaga, pasja i empatia mogą prowadzić do wielkich sukcesów, inspirując pokolenia do podążania za własnymi marzeniami. Jej dziedzictwo jako piosenkarki, autorki tekstów, aktorki i filantropki stanowi nieoceniony wkład w światową kulturę i społeczeństwo, czyniąc ją postacią trwale zapisaną w annałach historii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Dolly_Parton