Aretha Louise Franklin, legendarna „Królowa Soul”, była jedną z najbardziej wpływowych artystek XX wieku. Urodzona 25 marca 1942 roku, zmarła 16 sierpnia 2018 roku w wieku 76 lat, pozostawiając po sobie niezatarte dziedzictwo w muzyce gospel, soul i R&B. Jej życie, naznaczone wczesnym talentem muzycznym, zaangażowaniem w ruch praw obywatelskich oraz globalną sławą, uczyniło ją ikoną kultury. Na [miesiąc rok] Aretha Franklin miałaby 82 lata.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [miesiąc rok] miałaby 82 lata.
- Żona/Mąż: Dwukrotnie zamężna: Ted White (1961–1969), Glynn Turman (1978–1984).
- Dzieci: Czwórka dzieci: Clarence, Edward, Teddy i Kecalf.
- Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna, aktywistka.
- Główne osiągnięcie: Ugruntowanie pozycji „Królowej Soul” i zdobycie 18 nagród Grammy, a także bycie pierwszą kobietą wprowadzoną do Rock and Roll Hall of Fame.
Kim była Aretha Franklin?
Aretha Louise Franklin, urodzona 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee, zyskała światowe uznanie jako „Królowa Soul”. Jej kariera artystyczna, trwająca od 1954 do 2017 roku, obejmowała role piosenkarki, autorki tekstów, pianistki i producentki muzycznej. Aretha Franklin była nie tylko muzycznym geniuszem, ale także oddaną działaczką na rzecz praw obywatelskich. Magazyn „Rolling Stone” dwukrotnie umieścił ją na pierwszym miejscu listy największych piosenkarzy wszech czasów, co podkreśla jej monumentalny wpływ na historię muzyki.
Daty i miejsca kluczowe w życiu Arethy Franklin
Aretha Louise Franklin urodziła się 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee. Jej życie było silnie związane z Detroit w stanie Michigan, gdzie zmarła 16 sierpnia 2018 roku w wieku 76 lat. Miejscem jej wiecznego spoczynku stał się cmentarz Woodlawn w Detroit. Okres jej aktywności zawodowej, od 1954 do 2017 roku, obejmuje ponad sześć dekad niezwykłej twórczości i wpływu na kulturę.
Okresy aktywności zawodowej
Kariera zawodowa Arethy Franklin była niezwykle długa i owocna, trwając nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku. Jej działalność artystyczna obejmowała śpiew, pisanie tekstów, grę na pianinie i produkcję muzyczną. W tym samym czasie, Aretha Franklin aktywnie angażowała się w ruch na rzecz praw obywatelskich, wykorzystując swoją sławę do promowania ważnych spraw społecznych. Jej wpływ na muzykę i kulturę jest nie do przecenienia, co potwierdza dwukrotne wyróżnienie przez „Rolling Stone” jako największej piosenkarki wszech czasów.
Rodzina i życie prywatne Arethy Franklin
Pochodzenie i rodzice
Aretha Louise Franklin była córką Clarence’a LaVaughn „C. L.” Franklina, wpływowego kaznodziei baptystycznego, oraz Barbary Siggers Franklin, utalentowanej wokalistki i pianistki. Dorastając w artystycznym i religijnym środowisku, Aretha od najmłodszych lat nasiąkała muzyką, co miało kluczowy wpływ na jej przyszłą karierę.
Wczesne lata i wpływ rodziny
Rodzice Arethy Franklin rozstali się w 1948 roku. Po śmierci matki, Barbary Siggers Franklin, w 1952 roku, wychowaniem młodej Arethy zajmowało się kilka bliskich jej kobiet, w tym babcia Rachel i znana piosenkarka gospel Mahalia Jackson. Te silne więzi rodzinne i wsparcie miały ogromny wpływ na jej rozwój emocjonalny i muzyczny, kształtując jej przyszłą drogę artystyczną.
Małżeństwa Arethy Franklin
W swoim życiu Aretha Franklin była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym związała się w latach 1961–1969. Drugim mężem artystki był aktor Glynn Turman, z którym była w związku małżeńskim od 1978 roku do rozwodu w 1984 roku. Te relacje stanowiły ważny element jej życia osobistego.
Dzieci Arethy Franklin
Aretha Franklin doczekała się czwórki dzieci. Jej macierzyństwo rozpoczęło się bardzo wcześnie, bowiem po raz pierwszy została matką w wieku zaledwie 12 lat. Posiadanie dzieci było istotnym aspektem życia artystki, choć wymagało godzenia obowiązków rodzinnych z intensywną karierą.
Siostry Arethy Franklin
Aretha Franklin miała dwie siostry, Ermę i Carolyn Franklin, które również były aktywnie związane z branżą muzyczną. Obie siostry wspierały ją w jej artystycznej drodze, a ich wspólne doświadczenia w świecie muzyki gospel i soul stanowiły cenne źródło wzajemnego wsparcia i inspiracji.
Kariera muzyczna Arethy Franklin
Początki kariery gospel
Przygodę ze śpiewem Aretha Franklin rozpoczęła jako dziecko w New Bethel Baptist Church w Detroit, debiutując hymnem „Jesus, Be a Fence Around Me”. Od 12. roku życia jej karierą zarządzał ojciec, C. L. Franklin, który zabierał ją na trasy koncertowe znane jako „gospel caravan”. Te wczesne doświadczenia w kościelnym środowisku ukształtowały jej potężny głos i styl, który później stał się jej znakiem rozpoznawczym.
Debiut fonograficzny
Pierwsze nagrania Arethy Franklin powstały dla wytwórni J.V.B. Records. W 1956 roku wytwórnia ta wydała jej debiutancki singiel „Never Grow Old”. Już w wieku 14 lat artystka nagrała swój pierwszy album zatytułowany „Songs of Faith”, który stanowił zapis jej gospelowych korzeni. Te wczesne nagrania pokazały jej ogromny potencjał i talent.
Przełom w karierze – Atlantic Records
Przełom w karierze Arethy Franklin nastąpił po wygaśnięciu jej kontraktu z Columbia Records w 1966 roku. Artystka przeniosła się do Atlantic Records, gdzie pod okiem producenta Jerry’ego Wexlera nagrała serię utworów, które zdefiniowały gatunek soul. Do jej największych hitów z tego okresu należą utwory takie jak „Respect”, które stały się hymnem ruchu feministycznego i obywatelskiego. Albumy „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul” ugruntowały jej pozycję jako „Królowej Soul” i przyniosły jej międzynarodową sławę.
Dalsza kariera – Arista Records
W 1979 roku Aretha Franklin opuściła Atlantic Records i podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana wytwórni doprowadziła do znaczącego ożywienia jej kariery w latach 80. Dzięki współpracy z Arista, artystka wydała albumy takie jak „Jump to It” i „Who’s Zoomin’ Who?”, a także przebój „Freeway of Love”. Te sukcesy pokazały, że Franklin potrafiła odnaleźć się w zmieniającym się krajobrazie muzycznym, utrzymując wysoki poziom artystyczny.
Sprzedaż płyt i obecność na listach przebojów
Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki. Jej dyskografia obejmuje ponad 75 milionów sprzedanych płyt na całym świecie. Artystka miała imponującą liczbę 112 singli, które znalazły się na prestiżowych listach przebojów Billboardu, co świadczy o jej długotrwałej i wszechstronnej popularności oraz wpływie na rynek muzyczny.
Nagrody i osiągnięcia Arethy Franklin
Nagrody Grammy
Aretha Franklin zdobyła łącznie 18 nagród Grammy w swojej karierze, przy czym była nominowana do nich 44 razy. Jej dominacja w kategorii Best Female R&B Vocal Performance była bezprecedensowa – artystka zdobyła osiem statuetek z rzędu w tej kategorii w latach 1968–1975. Te liczne nagrody są dowodem uznania jej wyjątkowego talentu wokalnego i wpływu na gatunek R&B.
Wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame
W 1987 roku Aretha Franklin zapisała się w historii jako pierwsza kobieta, która została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To prestiżowe wyróżnienie otworzyło drogę dla kolejnych artystek w tym jakże ważnym dla historii muzyki gronie. Jej obecność w tej galerii sław podkreśla jej fundamentalne znaczenie dla rozwoju muzyki rock and rollowej i jej pochodnych.
Odznaczenia państwowe
Za swoje wybitne zasługi dla narodu, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi Stanów Zjednoczonych. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki oraz Prezydencki Medal Wolności, co stanowi potwierdzenie jej znaczącego wkładu nie tylko w kulturę, ale także w życie społeczne Ameryki.
Specjalne wyróżnienia
W 2019 roku jury Nagrody Pulitzera przyznało Aretha Franklin pośmiertne specjalne wyróżnienie. Uznano jej niezatarty wkład w amerykańską muzykę i kulturę, który trwał ponad pięć dekad. To zaszczytne wyróżnienie podkreśla długoterminowe i wszechstronne znaczenie jej twórczości dla dziedzictwa kulturowego Stanów Zjednoczonych.
Inne galerie sław
Oprócz Rock and Roll Hall of Fame, Aretha Franklin została wprowadzona do wielu innych prestiżowych galerii sław. W 2005 roku uhonorowano ją miejscem w UK Music Hall of Fame, a w 2012 roku w Gospel Music Hall of Fame. Pośmiertnie, w 2020 roku, jej wkład został doceniony poprzez wprowadzenie do National Women’s Hall of Fame, co podkreśla jej znaczenie jako ikony kobiecości i siły.
Kariera muzyczna Arethy Franklin – kluczowe momenty
Początki i debiut
- Rozpoczęcie śpiewu jako dziecko w New Bethel Baptist Church w Detroit.
- Debiut hymnem „Jesus, Be a Fence Around Me”.
- Zarządzanie karierą przez ojca od 12. roku życia, udział w trasach „gospel caravan”.
- Pierwsze nagrania dla J.V.B. Records (1956), singiel „Never Grow Old”.
- Nagranie albumu „Songs of Faith” w wieku 14 lat.
Przesunięcie do muzyki pop i Atlantic Records
- Przenosiny do Nowego Jorku w wieku 18 lat, podpisanie kontraktu z Columbia Records.
- Odrzucenie propozycji od RCA Victor i Tamla (Motown).
- Przełom po przejściu do Atlantic Records w 1966 roku, gdzie nagrała swoje największe przeboje.
- Nagranie hitów takich jak „Respect” i albumów „I Never Loved a Man the Way I Love You” oraz „Lady Soul” pod okiem Jerry’ego Wexlera.
Dalsza kariera i Arista Records
- Zmiana wytwórni na Arista Records w 1979 roku.
- Ożywienie kariery w latach 80. dzięki albumom „Jump to It” i „Who’s Zoomin’ Who?”.
- Sukces przeboju „Freeway of Love”.
Nagrody i wyróżnienia Arethy Franklin
Aretha Franklin zgromadziła imponującą liczbę nagród i wyróżnień, które świadczą o jej niezwykłym wkładzie w muzykę i kulturę. Jej dorobek obejmuje:
- 18 nagród Grammy przy 44 nominacjach.
- Bezprecedensowa seria ośmiu statuetek z rzędu w kategorii Best Female R&B Vocal Performance (1968–1975).
- Była pierwszą kobietą wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame (1987).
- Narodowy Medal Sztuki.
- Prezydencki Medal Wolności.
- Pośmiertne specjalne wyróżnienie od jury Nagrody Pulitzera (2019) za wkład w amerykańską muzykę i kulturę.
- Wprowadzenie do:
- UK Music Hall of Fame (2005)
- Gospel Music Hall of Fame (2012)
- National Women’s Hall of Fame (pośmiertnie, 2020)
Aretha Franklin w filmie i mediach
Występy filmowe
Aretha Franklin wystąpiła w kultowej komedii muzycznej z 1980 roku pt. „The Blues Brothers”. Jej rola oraz wykonanie utworu „Think” stały się jednym z najbardziej zapadających w pamięć momentów tego filmu, ukazując jej charyzmę i talent aktorski w połączeniu z wokalnymi umiejętnościami.
Wpływ na popkulturę
Życie i twórczość Arethy Franklin stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych. Jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach i portretach artystycznych, co świadczy o jej trwałym wpływie na kulturę masową. Jej muzyka i przesłanie nadal rezonują z nowymi pokoleniami słuchaczy.
Aktywizm i osobowość Arethy Franklin
Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich
Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., a później miała zaszczyt śpiewać na jego pogrzebie w 1968 roku. Jej wsparcie dla walki o równość rasową było szczere i konsekwentne przez całe życie.
Wykorzystanie muzyki jako narzędzia aktywizmu
Artystka wykorzystywała swoją sławę i twórczość, w tym takie utwory jak „Respect”, jako hymny walki o równouprawnienie rasowe oraz prawa kobiet. Stawała się tym samym symbolem siły, godności i niezłomności dla wielu osób. Jej muzyka nie tylko bawiła, ale także inspirowała i mobilizowała do zmian społecznych.
Talent muzyczny
W młodości Aretha Franklin uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej niezwykłym, naturalnym talencie muzycznym. Rozwijała swoje umiejętności bez formalnego wykształcenia w tym kierunku, opierając się na intuicji i wrodzonym wyczuciu harmonii i melodii. Ten naturalny dar sprawił, że jej muzyka była autentyczna i poruszająca.
Tytuł „Królowej Soul” został jej nadany oficjalnie w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spanna, który podczas występu w Regal Theater w Chicago symbolicznie nałożył koronę na jej głowę.
Zdrowie i śmierć Arethy Franklin
Przyczyna śmierci
Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit. Przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki, znany jako neuroendocrine tumor, z którym artystka zmagała się w ostatnich latach swojego życia. Mimo choroby, do końca starała się żyć aktywnie, choć jej stan zdrowia stopniowo się pogarszał.
Okoliczności śmierci i pogrzebu
Śmierć Arethy Franklin w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy i zgromadziły liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki, oddając hołd jej niezwykłemu życiu i wkładowi w historię. Jej odejście było symbolicznym zakończeniem pewnej epoki w muzyce.
Ciekawostki z życia Arethy Franklin
Znajomości ojca
Ojciec Arethy, C. L. Franklin, przyjaźnił się z wieloma największymi postaciami tamtych czasów, takimi jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke. Ci wybitni artyści i działacze regularnie odwiedzali dom Franklinów, co z pewnością miało wpływ na młodą Arethę, kształtując jej świadomość i inspirując ją do podążania własną ścieżką.
Wczesne wyzwania kariery
Mimo ogromnego sukcesu finansowego, który zaczął przynosić jej znaczące dochody już w połowie lat 60. (zarabiała wówczas 100 000 dolarów rocznie), Aretha Franklin początkowo zmagała się z brakiem pełnego zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia. Firma ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni i potencjału, co stanowiło wyzwanie dla artystki, zanim przeniosła się do Atlantic Records, gdzie jej talent został w pełni doceniony.
Dzieci Arethy Franklin
Aretha Franklin miała czwórkę dzieci, z których ojcostwo dwóch zostało potwierdzone:
- Clarence Franklin (ojciec: Edward Jordan Sr.) – urodzony, gdy Aretha miała zaledwie 12 lat.
- Edward Franklin (ojciec nieznany)
- Teddy Franklin (ojciec nieznany)
- Kecalf Franklin (ojciec nieznany)
Najważniejsze albumy i single
Albumy
- Songs of Faith (1956)
- I Never Loved a Man the Way I Love You (Atlantic Records)
- Lady Soul (Atlantic Records)
- Jump to It (Arista Records)
- Who’s Zoomin’ Who? (Arista Records)
Single
- Never Grow Old (1956)
- Respect
- Freeway of Love
Aretha Franklin miała imponującą liczbę 112 singli na listach Billboardu.
Podsumowując, Aretha Franklin pozostaje niezaprzeczalną ikoną muzyki soul, której głos, siła przekazu i zaangażowanie w sprawy społeczne na zawsze zmieniły oblicze muzyki i kultury. Jej dziedzictwo jako „Królowej Soul” jest żywe i inspiruje kolejne pokolenia artystów i słuchaczy na całym świecie, przypominając o potędze autentyczności, talentu i niezłomności w dążeniu do swoich celów.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kim była Aretha Franklin dla Whitney Houston?
Aretha Franklin była dla Whitney Houston mentorką i inspiracją. Obie artystki darzyły się wzajemnym szacunkiem i podziwem, często występując razem na scenie.
Kiedy Aretha Franklin urodziła pierwsze dziecko?
Aretha Franklin urodziła swoje pierwsze dziecko, syna Clarence’a, w 1955 roku, mając zaledwie 12 lat. Ojcem dziecka był jej ówczesny chłopak, Donald Franklin.
Czy Aretha Franklin była alkoholiczką?
Choć Aretha Franklin zmagała się z problemami z alkoholem i papierosami, nie ma powszechnie dostępnych informacji potwierdzających, że została zdiagnozowana jako alkoholiczka. Jej walka z nałogami była jednak widoczna w późniejszych latach życia.
Ile dzieci miała Aretha Franklin?
Aretha Franklin miała czworo dzieci. Oprócz wspomnianego Clarence’a, miała również synów Edwarda, Teddy’ego i Kecalf’a.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin
