Roald Engelbregt Gravning Amundsen, jeden z największych odkrywców w historii, urodził się 16 lipca 1872 roku w Borge w Norwegii. Jest pierwszym człowiekiem, który dotarł do Bieguna Południowego w 1911 roku oraz pierwszym, który udowodnił pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego. W chwili zaginięcia w czerwcu 1928 roku miał 55 lat. Brak informacji o jego życiu prywatnym w dostępnych danych, co sugeruje, że jego życie było całkowicie pochłonięte przez ekspedycje.
Na sierpień 2024 roku Roald Amundsen miałby 152 lata. Jego niezwykłe osiągnięcia eksploracyjne i determinacja w dążeniu do celu uczyniły go legendą w dziedzinie badań polarnych. Jego losy zakończyły się tragicznie, gdy zaginął bez wieści podczas misji ratunkowej, pozostawiając po sobie dziedzictwo nieustraszonego odkrywcy.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 55 lat (w momencie zaginięcia)
- Żona/Mąż: Brak informacji
- Dzieci: Brak informacji
- Zawód: Badacz polarny, odkrywca
- Główne osiągnięcie: Dotarcie do Bieguna Południowego jako pierwszy człowiek
Podstawowe informacje o Roaldzie Amundsenie
Pełne nazwisko, pochodzenie i data urodzenia
Roald Engelbregt Gravning Amundsen, urodzony 16 lipca 1872 roku w Borge (region Østfold, Norwegia), wywodził się z rodziny o bogatych tradycjach morskich. Jego bliscy byli właścicielami statków i kapitanami, co od najmłodszych lat kształtowało jego zamiłowanie do morza i podróży. To rodzinne dziedzictwo z pewnością wpłynęło na jego późniejsze wybory życiowe i fascynację odkryciami.
Status życiowy i wiek
Roald Amundsen zaginął bez wieści w czerwcu 1928 roku. W momencie zaginięcia miał 55 lat, a jego życie zakończyło się podczas misji ratunkowej na Morzu Barentsa. Jego śmierć nastąpiła w dramatycznych okolicznościach, kończąc życie jednego z najwybitniejszych odkrywców epoki.
Kluczowe osiągnięcia historyczne
Roald Amundsen zapisał się na kartach historii jako lider pierwszej ekspedycji, która dotarła do Bieguna Południowego w 1911 roku. Jest również uznawany za pierwszego człowieka, który udowodnił pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego na przestrzeni lat 1903–1906. Te kamienie milowe w eksploracji polarnej ugruntowały jego pozycję jako jednego z największych odkrywców w dziejach.
Pierwszeństwo na obu biegunach
Amundsen jest jedynym badaczem, którego obecność na obu biegunach Ziemi – północnym i południowym – została w pełni zweryfikowana i potwierdzona. Osiągnięcie bieguna północnego miało miejsce w 1926 roku na pokładzie sterowca „Norge”, co stanowiło kolejny dowód jego niezwykłych zdolności eksploracyjnych i determinacji. Jest to unikalne osiągnięcie, które wyróżnia go spośród innych odkrywców.
Życie prywatne i inspiracje
Relacja z matką i edukacja
Życie Roalda Amundsena było silnie związane z wolą jego matki, Hanny Sahlqvist. Pragnęła ona dla swojego syna stabilnej i bezpiecznej przyszłości, dlatego naciskała, by został lekarzem. Roald, szanując jej życzenie, podjął studia medyczne na uniwersytecie. Jednak jego plany uległy radykalnej zmianie po śmierci matki, która nastąpiła, gdy miał 21 lat. Bezpośrednio po tym wydarzeniu porzucił naukę medycyny, decydując się na życie na morzu i realizację swoich prawdziwych pasji odkrywczych.
Inspiracje z dzieciństwa
Kluczowym momentem, który ukształtował przyszłość Roalda Amundsena, była lektura w wieku 15 lat. Przeczytał wówczas relacje Sir Johna Franklina z jego lądowych wypraw arktycznych. Ta fascynująca opowieść o odkryciach i wyzwaniach na dalekiej północy wywołała w młodym Amundsenie tak ogromne poruszenie, że – jak sam później pisał – ta lektura ukształtowała cały kurs jego przyszłego życia i skierowała jego myśli ku polarnym eksploracjom.
Znajomości z sąsiedztwa
Dorastając w dzielnicy Uranienborg, Roald Amundsen miał okazję nawiązać kontakty, które miały wpływ na jego późniejszą karierę. Był okazjonalnym towarzyszem zabaw Carstena Borchgrevinka, który z czasem stał się pionierem badań Antarktydy. Ta bliskość z osobą o podobnych zainteresowaniach i późniejszym znaczeniu w dziedzinie odkryć polarnych pokazuje, że środowisko, w którym dorastał Roald, było przesiąknięte duchem odkryć i przygody.
Kariera i kluczowe ekspedycje
Debiut w Antarktyce: Belgijska Wyprawa Antarktyczna (1897–1899)
W wieku 25 lat Roald Amundsen rozpoczął swoją karierę w żegludze polarnej, dołączając jako pierwszy oficer do Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej. Ekspedycja ta, dowodzona przez Adriena de Gerlache na statku „Belgica”, przeszła do historii jako pierwsza wyprawa, która zimowała w Antarktyce. Statek został uwięziony w lodzie, co zmusiło załogę do przetrwania ekstremalnych warunków przez długi okres, dostarczając Amundsenowi cennego doświadczenia w radzeniu sobie z arktycznym klimatem.
Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (1903–1906)
Jednym z pierwszych wielkich sukcesów Roalda Amundsena było dowodzenie sześcioosobową załogą na 45-tonowym kutrze rybackim „Gjøa”. Wyposażony w niewielki silnik naftowy o mocy 13 KM, statek ten okazał się idealnym narzędziem do pokonania Przejścia Północno-Zachodniego. Sukces zawdzięczał przede wszystkim technice płynięcia blisko brzegu oraz wykorzystaniu statku o płytkim zanurzeniu, co pozwoliło na nawigację po zdradliwych wodach.
Zdobycie Bieguna Południowego (1911)
Po zmianie planów z wyprawy na biegun północny na południowy, Amundsen wyruszył statkiem „Fram”. 14 grudnia 1911 roku, wraz z czterema towarzyszami: Bjaalandem, Hanssenem, Hassem i Wistingiem, dotarł do celu, zdobywając Biegun Południowy. Ich sukces był znaczący, ponieważ wyprzedzili wyprawę Roberta F. Scotta o ponad miesiąc, co wywołało gorący wyścig o geograficzne centrum kontynentu.
Wyprawa statkiem „Maud” (1918) i zmiana kierunku badań
Po nieudanej próbie dotarcia do bieguna północnego poprzez dryfowanie w lodzie Przejścia Północno-Wschodniego, Roald Amundsen zaczął planować nowe, innowacyjne wyprawy. Jego uwagę przykuły możliwości lotnicze, co stanowiło znaczący przełom w jego podejściu do eksploracji. Ta zmiana perspektywy zapowiadała nową erę w jego karierze odkrywcy, skupiając się na wykorzystaniu nowoczesnych technologii.
Lot nad Biegunem Północnym (1926)
12 maja 1926 roku Roald Amundsen, wraz z 15 innymi mężczyznami, na pokładzie sterowca „Norge”, dokonał pierwszego w pełni zweryfikowanego przelotu nad biegunem północnym. Startując ze Spitsbergenu i lądując na Alasce, Amundsen po raz kolejny udowodnił swoje pionierskie podejście do eksploracji. To osiągnięcie ugruntowało jego pozycję jako pierwszego człowieka, który stanął na obu biegunach Ziemi.
Osiągnięcia, nagrody i wyróżnienia
Królewskie odznaczenia
Sukcesy Roalda Amundsena w dziedzinie nawigacji polarnej przyniosły mu uznanie na arenie międzynarodowej. W 1906 roku został uhonorowany Orderem Świętego Olafa, najwyższym odznaczeniem państwowym Norwegii. Rok później, w 1907 roku, otrzymał austriacki Order Franciszka Józefa, co było wyrazem międzynarodowego uznania dla jego osiągnięć i odwagi w eksploracji.
Medale naukowe i prestiżowe
Oprócz odznaczeń państwowych, Roald Amundsen otrzymał szereg prestiżowych medali naukowych. Wśród nich znalazły się Medal Hubbarda (1907), Medal Charlesa P. Daly’ego (1912) oraz Medal Vega (1913). W 1928 roku, tuż przed swoim zaginięciem, został pośmiertnie odznaczony Złotym Medalem Kongresu USA, co stanowiło kolejny dowód jego niezwykłego wpływu na świat eksploracji.
Pierwszeństwo na obu biegunach
Roald Amundsen jest uznawany za pierwszego badacza, którego obecność na obu biegunach Ziemi – północnym i południowym – została w pełni zweryfikowana i potwierdzona. Zdobycie bieguna południowego w 1911 roku i przelot nad biegunem północnym w 1926 roku na pokładzie sterowca „Norge” stanowią unikalne osiągnięcie, które plasuje go w gronie najwybitniejszych odkrywców w historii ludzkości i podkreśla jego wszechstronność jako polarnika.
Kluczowe ekspedycje Roalda Amundsena
| Okres | Nazwa/Charakter ekspedycji | Osiągnięcie/Wydarzenie |
|---|---|---|
| 1897–1899 | Belgijska Wyprawa Antarktyczna (statek „Belgica”) | Pierwsza wyprawa zimująca w Antarktyce; statek uwięziony w lodzie. |
| 1903–1906 | Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (statek „Gjøa”) | Pierwsze udowodnione pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego. |
| 1911 | Zdobycie Bieguna Południowego (statek „Fram”) | Pierwsze dotarcie do Bieguna Południowego. |
| 1918 | Wyprawa statkiem „Maud” | Próba dotarcia do bieguna północnego przez dryfowanie; początek planowania wypraw lotniczych. |
| 1926 | Lot nad Biegunem Północnym (sterowiec „Norge”) | Pierwszy w pełni zweryfikowany przelot nad biegunem północnym. |
Umiejętności i techniki eksploracyjne
Nauka od Inuitów: klucz do przetrwania
Podczas dwóch zim spędzonych na Wyspie Króla Williama, w miejscowości Gjoa Haven, Roald Amundsen zdobył bezcenną wiedzę od lokalnego ludu Netsilik Inuit. Nauczył się od nich kluczowych umiejętności przetrwania w ekstremalnych warunkach arktycznych, takich jak efektywne używanie psów zaprzęgowych oraz noszenie ubrań wykonanych ze skór zwierzęcych zamiast wełnianych. Te praktyczne lekcje okazały się nieocenione dla późniejszego sukcesu jego wyprawy na biegun południowy.
Mistrzostwo w narciarstwie i wykorzystanie psów zaprzęgowych
Sukces wyprawy na biegun południowy w dużej mierze przypisuje się doskonałemu przygotowaniu Amundsena, w tym mistrzowskiemu wykorzystaniu nart i psów zaprzęgowych. Psy nie tylko służyły do ciągnięcia sań, ale w krytycznych momentach stanowiły również źródło świeżego mięsa, zapewniając pożywienie zarówno ludziom, jak i pozostałym zwierzętom. Ta strategiczna decyzja oparta na wiedzy o przetrwaniu w surowych warunkach była kluczowa dla powodzenia misji.
Zdrowie podczas ekspedycji
Walka ze szkorbutem na „Belgice”
Podczas belgijskiej wyprawy na Antarktydę, gdy statek „Belgica” został uwięziony w lodzie, załoga stanęła w obliczu groźby szkorbutu. Na szczęście, dzięki interwencji amerykańskiego lekarza Fredericka Cooka, udało się uniknąć najgorszego. Cook polował na zwierzęta i karmił ludzi świeżym mięsem, w tym podrobami, dostarczając im niezbędnej witaminy C, która zapobiegła rozwojowi choroby i pozwoliła załodze przetrwać trudny okres.
Kontrowersje i wyzwania
Zmiana celu wyprawy na biegun południowy
W 1909 roku Roald Amundsen znalazł się w centrum kontrowersji związanej ze zmianą celu swojej wyprawy. Początkowo zbierał fundusze na dotarcie do bieguna północnego. Jednakże, gdy dowiedział się, że Robert Peary i Frederick Cook zgłosili już zdobycie tego celu, Amundsen potajemnie zmienił kurs na południe. Ta decyzja wywołała niezadowolenie wśród Roberta Scotta, jego rywala, a także norweskich darczyńców, którzy poczuli się wprowadzeni w błąd.
Konflikt w zespole podczas wyprawy na biegun południowy
Pierwsza, nieudana próba wyruszenia na biegun południowy we wrześniu 1911 roku okazała się trudnym doświadczeniem dla zespołu Amundsena. Ekstremalne temperatury doprowadziły do napięć i kłótni w grupie. W konsekwencji Roald Amundsen podjął decyzję o odsunięciu Hjalmara Johansena od głównego zespołu. Johansen został wysłany na mniej prestiżową misję do Ziemi Króla Edwarda VII, co było źródłem napięć w grupie.
Ciekawostki i losy
Telegraficzny komunikat do Roberta Scotta
Podczas podróży na południe, gdy statek „Fram” znajdował się na Maderze, Roald Amundsen wysłał do swojego rywala, Roberta Scotta, słynny i lakoniczny telegram: „Pozwalam sobie poinformować, że Fram udaje się do Antarktyki”. Ten krótki komunikat oficjalnie rozpoczął wyścig o Biegun Południowy, podkreślając determinację Amundsena i jego strategiczne podejście do rywalizacji.
Losy statku „Gjøa”
Statek „Gjøa”, na którym Roald Amundsen pokonał Przejście Północno-Zachodnie, powrócił do Norwegii dopiero w 1972 roku. Po 45-dniowej podróży z San Francisco, statek ten znalazł swoje stałe miejsce w specjalnym budynku przy Muzeum Fram w Oslo, gdzie jest dostępny do zwiedzania, stanowiąc symbol jednego z jego największych osiągnięć.
Zaginięcie podczas misji ratunkowej
Roald Amundsen zniknął bez wieści 18 czerwca 1928 roku podczas lotu ratunkowego. Jego misja polegała na pomocy załodze sterowca „Italia”, dowodzonego przez Umberto Nobile, który uległ katastrofie. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwań, ciała Roalda Amundsena nigdy nie odnaleziono, a akcję ratunkową oficjalnie przerwano we wrześniu tego samego roku. Jego tajemnicze zniknięcie do dziś pozostaje jedną z największych zagadek historii eksploracji polarnej.
Nagrody i wyróżnienia Roalda Amundsena
- Order Świętego Olafa (1906)
- Austriacki Order Franciszka Józefa (1907)
- Medal Hubbarda (1907)
- Medal Charlesa P. Daly’ego (1912)
- Medal Vega (1913)
- Złoty Medal Kongresu USA (1928)
Roald Amundsen, norweski badacz polarny, na zawsze zapisał się w historii jako pierwszy człowiek, który zdobył Biegun Południowy, a także jako pierwszy, który udowodnił pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego. Jego życie, choć zakończone tragicznie podczas misji ratunkowej, stanowi inspirację dla pokoleń odkrywców, a jego determinacja i umiejętności eksploracyjne pozostają wzorem profesjonalizmu w ekstremalnych warunkach.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co to jest za wódka Amundsen?
Amundsen to popularna wódka produkowana w Polsce. Jest znana ze swojej czystości i łagodnego smaku, często destylowana wielokrotnie.
Co odkrył Amundsen?
Roald Amundsen był norweskim badaczem, który jako pierwszy dotarł do Bieguna Południowego w 1911 roku. Odkrył również przejście północno-zachodnie przez Arktykę.
Kto był pierwszy na Antarktydzie?
Roald Amundsen był pierwszym człowiekiem, który dotarł do Bieguna Południowego na Antarktydzie. Jego wyprawa osiągnęła ten cel 14 grudnia 1911 roku.
Czy Amundsen to dobra wódka?
Opinie na temat smaku wódki Amundsen są subiektywne, jednak wielu konsumentów ceni ją za czystość i delikatność. Jest to często wybierana pozycja na polskim rynku.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Roald_Amundsen
