Aleksander Aleksandrowicz Alechin, urodzony 31 października 1892 roku w Moskwie, był wybitnym rosyjskim i francuskim szachistą, który na stałe zapisał się w historii jako czwarty mistrz świata w szachach. Na dzień dzisiejszy (maj 2024 roku) miałby 131 lat. Jego życie, naznaczone zarówno geniuszem szachowym, jak i burzliwymi wydarzeniami historycznymi, zakończyło się 24 marca 1946 roku w Estoril w Portugalii, gdzie zmarł jako jedyny w historii niepokonany mistrz świata. Drugie małżeństwo z Annelise Rüegg umożliwiło mu emigrację z Rosji Radzieckiej i reprezentowanie Francji na arenie międzynarodowej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na dzień dzisiejszy (maj 2024 roku) miałby 131 lat.
- Żona/Mąż: Annelise Rüegg (drugie małżeństwo).
- Dzieci: Brak informacji w dostarczonych materiałach.
- Zawód: Szachista, arcymistrz, teoretyk szachowy.
- Główne osiągnięcie: Czwarty Mistrz Świata w Szachach (1927-1935, 1937-1946).
Podstawowe informacje biograficzne
Dane osobowe i pochodzenie
Aleksander Aleksandrowicz Alechin, znany także jako Alexander Alechin, przyszedł na świat 31 października 1892 roku w Moskwie, w Imperium Rosyjskim. Pochodził z zamożnej rosyjskiej rodziny szlacheckiej – jego ojciec, Aleksander Iwanowicz Alechin, piastował wysokie stanowisko radcy stanu, a matka, Anisja Iwanowna Alechina, była córką bogatego przemysłowca. Zamożne pochodzenie zapewniło młodemu Aleksandrowi dostęp do najlepszej edukacji i możliwości rozwoju, które w pełni wykorzystał w swojej karierze szachowej.
Wykształcenie i obywatelstwo
Po przeprowadzce do Petersburga pod koniec 1911 roku, Aleksander Alechin rozpoczął studia prawnicze w Cesarskiej Szkole Prawa dla Szlachty. W latach dwudziestych XX wieku kontynuował studia prawnicze na prestiżowej Sorbonie w Paryżu, uzyskując tytuł doktora nauk prawniczych, co sprawiło, że był powszechnie tytułowany „dr Alechinem”. Choć urodził się jako Rosjanin, w 1921 roku opuścił Rosję Radziecką i wyemigrował do Francji. Od 1925 roku reprezentował Francję na arenie międzynarodowej, a później otrzymał francuskie obywatelstwo.
Śmierć
Aleksander Alechin zmarł nagle 24 marca 1946 roku w Estoril w Portugalii, w wieku 53 lat. Jego śmierć była tym bardziej doniosła, że odszedł jako jedyny w historii mistrz świata, który posiadał aktualny tytuł mistrzowski i nigdy nie przegrał meczu rewanżowego o mistrzostwo świata. Okoliczności jego zgonu do dziś pozostają niejasne i budzą spekulacje. W chwili śmierci trwała dyskusja dotycząca możliwości rewanżu z radzieckim arcymistrzem Michaiłem Botwinnikiem.
Rodzina i życie prywatne
Małżeństwa
Pierwsze małżeństwo Aleksandra Alechina miało miejsce w 1921 roku, kiedy poślubił Annelise Rüegg, szwajcarską dziennikarkę i delegatkę Kominternu, która była o trzynaście lat starsza od szachisty. To właśnie to małżeństwo umożliwiło mu legalne opuszczenie Rosji Radzieckiej i emigrację do Francji. Choć informacje o innych związkach czy potomstwie nie są szczegółowo opisane, drugie małżeństwo z Annelise Rüegg stanowi kluczowy element biografii, wpływający na jego dalsze losy.
Kariera szachowa
Początki i wczesne sukcesy
Pierwszą znaną partię szachową Aleksander Alechin rozegrał w wieku zaledwie 10 lat, biorąc udział w turnieju korespondencyjnym rozpoczętym 3 grudnia 1902 roku. Jego niezwykły talent szybko zaczął się objawiać, a w 1909 roku, mając zaledwie 16 lat, wygrał Wszechrosyjski Turniej Amatorski w Petersburgu. Ten spektakularny sukces ugruntował jego pozycję jako jednego z najsilniejszych graczy w Rosji i zapowiadał wielką przyszłość w świecie szachów.
Droga do Mistrzostwa Świata
Już na początku swojej kariery Aleksander Alechin zyskał uznanie i szacunek. Według popularnej opowieści, tytuł „arcymistrza szachowego” otrzymał formalnie od cara Mikołaja II po zajęciu trzeciego miejsca w prestiżowym turnieju w Petersburgu w 1914 roku, gdzie ustąpił jedynie dwóm legendom szachów: Emanuelowi Laskerowi i José Raúlowi Capablance. Zdobycie najwyższego tytułu – Mistrza Świata – nastąpiło w 1927 roku, kiedy to w meczu rozegranym w Buenos Aires pokonał José Raúla Capablankę. Wynik +6−3=25 był ogromnym zaskoczeniem, zwłaszcza że Alechin nigdy wcześniej nie wygrał z Capablancą ani jednej partii.
Utrata i odzyskanie tytułu
Kariera Aleksandra Alechina była naznaczona nie tylko triumfami, ale także dramatycznymi zwrotami akcji. W 1935 roku niespodziewanie stracił tytuł mistrza świata na rzecz holenderskiego arcymistrza Maxa Euwe. Jednak determinacja i niezłomna siła woli Alechina pozwoliły mu na odzyskanie prymatu – w meczu rewanżowym w 1937 roku pokonał Euwe i ponownie zdobył tytuł mistrza świata. Ten okres, obejmujący panowanie w latach 1927-1935, a następnie ponowne objęcie tronu, świadczy o jego niezwykłej odporności psychicznej i ambicji.
Osiągnięcia turniejowe i reprezentacyjne
Aleksander Alechin wielokrotnie udowadniał swoją dominację na arenie międzynarodowej. Pięciokrotnie reprezentował Francję na pierwszej szachownicy podczas Olimpiad Szachowych, zdobywając indywidualne nagrody w każdym z tych występów. Na początku lat 30. XX wieku całkowicie zdominował światowe turnieje, wygrywając najważniejsze zawody z ogromną przewagą nad konkurencją. Warto również wspomnieć o jego niezwykłych rekordach w grze symultanicznej „na ślepo”. W 1924 roku w Nowym Jorku zmierzył się jednocześnie z 26 przeciwnikami, a rok później w Paryżu poprawił ten wynik, grając z 28 graczami bez patrzenia na szachownicę.
Wkład teoretyczny i styl gry
Teoria szachowa
Aleksander Alechin jest powszechnie uznawany za wybitnego teoretyka szachowego. Jego nazwiskiem nazwano popularną „Obronę Alechina” (1.e4 Sf6), która stanowi ważny element repertuaru wielu graczy na całym świecie. Sam Alechin wprowadził liczne innowacje i świeże pomysły w wielu innych wariantach debiutowych, znacząco wzbogacając literaturę szachową i analizy strategiczne. Jego wkład w rozwój teorii szachowej jest nieoceniony, a niektóre szachowe otwarcia i warianty nazwano jego imieniem.
Styl gry
Alechin słynął z niezwykle agresywnego i wyobraźniowego stylu gry, koncentrującego się na dynamicznym atakowaniu pozycji rywala. Jego ofensywny styl gry łączył się z perfekcyjną techniką pozycyjną, co czyniło go niezwykle trudnym przeciwnikiem do pokonania. Potrafił tworzyć złożone kombinacje i znajdować nieoczekiwane rozwiązania na szachownicy, co sprawiało, że jego partie były widowiskowe i pełne napięcia. Jego unikalne podejście do gry wywarło znaczący wpływ na styl gry wielu późniejszych wybitnych arcymistrzów.
Okres wojny i kontrowersje
Internowanie i problemy prawne
Wybuch I wojny światowej zastał Aleksandra Alechina na turnieju w Mannheim w 1914 roku. Jako obywatel wrogiego państwa został internowany wraz z innymi rosyjskimi graczami w Rastatt. Później, w 1919 roku, podczas wojny domowej w Rosji, znalazł się w jeszcze trudniejszej sytuacji. Został oskarżony o powiązania z kontrwywiadem Białych i osadzony w celi śmierci przez odeską Czekę. Na Zachodzie pojawiły się nawet plotki o jego śmierci, co dodatkowo potęgowało napięcie wokół jego osoby. Wcześniej, latem 1916 roku, służył w Związku Miast (rosyjski odpowiednik Czerwonego Krzyża) na froncie austriackim, niosąc pomoc rannym, co pokazuje jego zaangażowanie humanitarne w trudnych czasach.
Relacje z reżimami i zarzuty
Okres II wojny światowej przyniósł ze sobą nowe kontrowersje związane z Aleksandrem Alechinem. Brał on udział w turniejach organizowanych przez III Rzeszę w Generalnym Gubernatorstwie i innych okupowanych krajach. W 1941 roku w „Pariser Zeitung” ukazała się seria artykułów pod jego nazwiskiem pt. „Szachy żydowskie i aryjskie”, które zawierały treści antysemickie. Po wojnie Alechin próbował się ich wypierać, jednak zarzuty o antysemityzm na stałe przylgnęły do jego postaci. Oprócz tego, był oskarżany przez niektórych krytyków o publikowanie w swoich książkach wersji partii, które w rzeczywistości nie miały miejsca lub zostały przez niego upiększone post factum, co podważało jego rzetelność jako kronikarza własnych zmagań.
Negocjacje i domniemane manipulacje
Przez wiele lat negocjacje w sprawie rewanżu z José Raúlem Capablancą kończyły się fiaskiem. Alechin stawiał twarde warunki, domagając się od rywala zebrania 10 000 dolarów w złocie, co stanowiło kwotę zaporową w tamtych czasach. Ta sytuacja budziła pytania o jego motywacje i gotowość do konfrontacji z najlepszymi. Podobnie, zarzuty o „poprawianie” partii w swoich publikacjach sugerują, że Alechin mógł być skłonny do kreowania własnego wizerunku i historii w sposób, który nie zawsze odpowiadał rzeczywistości.
Osiągnięcia i nagrody
Kluczowe sukcesy szachowe
Aleksander Alechin osiągnął szczyt kariery szachowej, zdobywając tytuł mistrza świata w 1927 roku, pokonując w pamiętnym meczu José Raúla Capablankę. Zdołał odzyskać utracony w 1935 roku tytuł, triumfując w rewanżu z Maxem Euwe w 1937 roku. Jego dominacja w latach 30. XX wieku była niekwestionowana, a liczne zwycięstwa w najważniejszych turniejach świadczą o jego niezwykłej sile i wszechstronności.
Wybrane rekordy i osiągnięcia
- Pierwsza znana partia: Turniej korespondencyjny, 3 grudnia 1902 roku (wiek 10 lat).
- Zwycięstwo w Wszechrosyjskim Turnieju Amatorskim w Petersburgu: 1909 rok (wiek 16 lat).
- Otrzymanie tytułu „arcymistrza szachowego” od cara Mikołaja II (według popularnej opowieści) po turnieju w Petersburgu w 1914 roku.
- Zdobycie tytułu Mistrza Świata: 1927 rok (pokonując Capablankę).
- Utrata tytułu Mistrza Świata: 1935 rok (na rzecz Maxa Euwe).
- Odzyskanie tytułu Mistrza Świata: 1937 rok (w meczu rewanżowym z Euwe).
- Reprezentacja Francji na I szachownicy podczas Olimpiad Szachowych: Pięciokrotnie, z indywidualnymi nagrodami w każdym występie.
Rekordy w grze symultanicznej „na ślepo”
Aleksander Alechin wielokrotnie przełamywał bariery w grze symultanicznej bez patrzenia na szachownicę:
- 1924 rok, Nowy Jork: 26 przeciwników jednocześnie.
- 1925 rok, Paryż: 28 przeciwników jednocześnie (poprawiony rekord).
Wkład teoretyczny i styl gry
Obrona Alechina i inne innowacje
Alechin jest autorem znaczących wkładów do teorii szachów. Jego nazwiskiem nazwano popularną „Obronę Alechina” (1.e4 Sf6). Ponadto, wprowadził liczne innowacje w wielu innych wariantach debiutowych, co świadczy o jego głębokim zrozumieniu gry i zdolności do tworzenia nowych strategii. Jego analizy i propozycje znacząco wzbogaciły literaturę szachową.
Agresywny styl gry
Styl gry Aleksandra Alechina charakteryzował się niezwykłą agresją i wyobraźnią. Potrafił prowadzić ofensywne ataki, łącząc je z doskonałą techniką pozycyjną. Jego partie często były widowiskowe i pełne zaskakujących kombinacji, co czyniło go jednym z najgroźniejszych rywali swoich czasów. Ten ofensywny styl gry był jego znakiem rozpoznawczym.
Kontekst historyczny i kontrowersje
Wojna światowa i okres represji
Kariera Aleksandra Alechina przypadła na burzliwe czasy historyczne. W 1914 roku, podczas I wojny światowej, został internowany w Niemczech. W 1919 roku, w Rosji ogarniętej wojną domową, oskarżono go o powiązania z kontrwywiadem Białych i skazano na śmierć przez odeską Czekę. Wcześniej, latem 1916 roku, służył w Związku Miast na froncie austriackim, niosąc pomoc rannym.
Relacje z III Rzeszą i zarzuty antysemickie
Podczas II wojny światowej Aleksander Alechin brał udział w turniejach organizowanych przez III Rzeszę na terenach okupowanych. W 1941 roku opublikował w „Pariser Zeitung” serię artykułów pt. „Szachy żydowskie i aryjskie”, które zawierały treści antysemickie. Po wojnie próbował się ich wypierać, jednak te publikacje rzuciły cień na jego postać.
Unikanie rewanżu i zarzuty o manipulacje
Przez lata Aleksander Alechin unikał rewanżu z Capablancą, stawiając zaporowe warunki finansowe. Był również oskarżany o publikowanie w swoich książkach „poprawionych” wersji partii, które nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu gry, co budziło wątpliwości co do jego rzetelności historycznej.
Ciekawostki
Praca jako tłumacz
W latach 1920–1921 Aleksander Alechin pracował jako tłumacz dla Kominternu, co stanowi interesujący epizod w jego biografii, pokazujący jego wszechstronność poza szachami.
Warto wiedzieć: Aleksander Alechin to jedyny mistrz świata w historii szachów, który zmarł, posiadając aktualny tytuł mistrzowski i nigdy nie przegrał meczu rewanżowego.
Warto wiedzieć: Okoliczności śmierci Aleksandra Alechina w portugalskim mieście Estoril 24 marca 1946 roku do dziś pozostają niewyjaśnione, co dodaje jego biografii elementu tajemnicy.
Podsumowanie
Aleksander Alechin pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci w historii szachów, którego geniusz szachowy, agresywny styl gry i teoretyczne innowacje na zawsze odmieniły tę dyscyplinę. Mimo kontrowersji związanych z jego życiem, jego wkład w rozwój szachów jest niepodważalny, a jego dziedzictwo inspiruje kolejne pokolenia graczy i entuzjastów na całym świecie.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Aleksandr Alechin rosyjski szachista zmarł w 1946 roku?
Tak, Aleksandr Alechin, wybitny rosyjski szachista, zmarł w 1946 roku. Jego śmierć nastąpiła podczas pobytu w Estoril w Portugalii.
Na co zmarł Alechin?
Aleksandr Alechin zmarł z przyczyn naturalnych, najprawdopodobniej na atak serca. Okoliczności jego śmierci do dziś budzą pewne spekulacje, ale oficjalna przyczyna jest uznawana za atak serca.
Na czym polega strategia alechina?
Strategia Alechina polega na agresywnej i dynamicznej grze, nastawionej na szybkie ataki i zaskoczenie przeciwnika. Często opierała się na tworzeniu skomplikowanych pozycji, w których potrafił doskonale odnaleźć się i wykorzystać każdy błąd rywala.
Kto był czwartym mistrzem świata w szachach?
Czwartym mistrzem świata w szachach był Aleksandr Alechin. Tytuł ten zdobył w 1927 roku, pokonując José Raúla Capablankę, i dzierżył go aż do swojej śmierci w 1946 roku, z krótką przerwą w latach 1935-1937.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Alekhine
